Inspiracje szabatowe
Szabat przy stole
„A gdy wszedł w sabat do domu pewnego z przywódców faryzeuszów, aby spożyć posiłek, oni go podpatrywali.” (Łuk. 14:1)
Są stoły, przy których można się najeść, i są takie, przy których można dowiedzieć się czegoś o człowieku.
W czternastym rozdziale Ewangelii Łukasza Jezus spędza szabat w domu jednego z przywódców faryzeuszów. Został zaproszony na posiłek. Możemy wyobrazić sobie starannie przygotowany dom, gości należących zapewne do miejscowej elity religijnej, rozmowy o Prawie i uroczystą atmosferę szabatu. Wszystko wydaje się właściwe. A jednak Łukasz dodaje krótkie zdanie:
„Oni go podpatrywali”.
Przy stole trwało coś więcej niż wspólny posiłek. Ludzie obserwowali Jezusa, a Jezus obserwował ich. I zobaczył bardzo dużo. Najpierw pojawił się człowiek chory na puchlinę. Jezus zapytał obecnych:
„Czy wolno w sabat uzdrawiać, czy też nie?” (Łuk. 14:3)
Odpowiedziała cisza. Wtedy Jezus uzdrowił chorego. Już ten moment odsłonił pewien paradoks. Można było siedzieć przy szabatowym stole, znać przepisy dotyczące szabatu, pilnować ich przestrzegania, a jednocześnie nie zauważyć cierpiącego człowieka znajdującego się tuż obok. Jezus zauważył. Potem spojrzał na pozostałych gości. Łukasz pisze:
„A gdy zauważył, jak obierali pierwsze miejsca, powiedział do zaproszonych podobieństwo.” (Łuk. 14:7)
Rozpoczęła się cicha walka o miejsca.
W tamtym świecie miejsce przy stole mówiło wiele o pozycji człowieka. Im bliżej gospodarza i najważniejszych osób, tym większy prestiż. Stół był więc niewielkim obrazem społeczeństwa. Pokazywał, kto jest ważny, kto mniej ważny, kto należy do środka, a kto pozostaje na obrzeżu. Jezus patrzył na tę scenę i zobaczył coś więcej niż niewłaściwą etykietę.
Zobaczył ludzką potrzebę znaczenia, pragnienie, aby być zauważonym, porównywanie się, budowanie własnej wartości przez miejsce zajmowane wobec innych. A wszystko to działo się w szabat. To powinno dać nam do myślenia. Można zatrzymać pracę, przyjść na nabożeństwo, otworzyć Biblię, usiąść przy wspólnym stole i nadal przynieść ze sobą cały system wartości codziennego świata.
Jezus postanowił więc przesunąć jeszcze jedną granicę. Tym razem zwrócił się bezpośrednio do gospodarza:
„Lecz gdy urządzasz przyjęcie, zaproś ubogich, ułomnych, chromych, ślepych. I będziesz błogosławiony, bo nie mają ci czym odpłacić.” (Łuk. 14:13–14)
To musiało zabrzmieć prowokująco. Przecież naturalne jest zapraszanie rodziny, przyjaciół i ludzi, z którymi dobrze się czujemy. Jezus nie potępiał takich spotkań. Dotknął czegoś znacznie głębszego: motywu, według którego wybieramy ludzi. Łatwo okazywać życzliwość komuś, kto może odwzajemnić życzliwość. Łatwo poświęcić czas komuś, kto jest interesujący, wpływowy albo nam podobny.
Jezus proponuje zupełnie inną miarę. Spójrz na człowieka, który nie może niczego zaoferować w zamian. To właśnie przy nim okazuje się, czym naprawdę jest twoja miłość. Szabat od początku miał wymiar społeczny. Czwarte przykazanie nie mówiło tylko:
„Ty odpoczniesz”.
Wymieniało syna, córkę, sługę, służebnicę, cudzoziemca, a nawet zwierzęta. Boży odpoczynek miał rozlewać się poza granice osobistej pobożności. Jezus idzie tym samym tropem I pyta niejako: Kto odpoczywa razem z tobą? Kto znajduje miejsce przy twoim stole? Kogo zauważasz? Kto czuje się przy tobie potrzebny? A kto pozostaje niewidzialny?
To bardzo niewygodne pytania, ponieważ nasze stoły mówią o nas więcej, niż przypuszczamy. Pokazują, z kim lubimy przebywać, kogo uznajemy za „swojego”, przed kim chcemy dobrze wypaść. Szabat może więc stać się szczególnym dniem rozszerzania stołu.
Nie chodzi wyłącznie o dosłowny posiłek. „Miejsce przy stole” może oznaczać rozmowę z człowiekiem, którego zwykle omijamy. Zauważenie osoby starszej siedzącej samotnie po nabożeństwie. Zaproszenie kogoś, kto dopiero pojawił się we wspólnocie. Zainteresowanie człowiekiem, który nie jest szczególnie przebojowy, atrakcyjny ani wpływowy. Czasami wystarczy przesunąć krzesło. Ten prosty gest może znaczyć:
„Jest tutaj miejsce również dla ciebie”.
Jezus zakończył swoją wypowiedź słowami:
„I będziesz błogosławiony, bo nie mają ci czym odpłacić; odpłatę bowiem będziesz miał przy zmartwychwstaniu sprawiedliwych.” (Łuk. 14:14)
To nadaje całej scenie jeszcze głębszy wymiar. Przy jednym szabatowym stole Jezus skierował spojrzenie swoich słuchaczy ku przyszłemu Królestwu. Jakby mówił: Spójrzcie na swój stół i zastanówcie się, czy przypomina stół Boga. Szabat jest przecież przedsmakiem przyszłego odpocznienia. Jeśli tak, powinien także dawać przedsmak przyszłej wspólnoty. Dlatego sposób przeżywania szabatu może powiedzieć bardzo dużo o naszej wierze.
Można mieć właściwy dzień i niewłaściwe serce. Można znać przykazanie, a przeoczyć człowieka. Można przygotować piękny szabatowy stół i pozostawić obok niego kogoś, kto bardzo potrzebował zaproszenia. Jezus przypomina, że świętość szabatu mierzy się również tym, czy przy naszym stole jest miejsce dla drugiego człowieka.
