Napomnienie może uratować człowieka przed poważnym błędem. Może też stać się religijnym sposobem kontrolowania cudzych decyzji. Różnicę robią treść, motyw i sposób.
Wspólnota potrzebuje ludzi, którzy potrafią powiedzieć sobie prawdę. Potrzebuje też ochrony przed atmosferą, w której każdy obserwuje każdego i czeka na możliwość poprawienia bliźniego.
Wtorkowa rozmowa zaczęła się więc od pytania: kiedy rzeczywiście mamy obowiązek zareagować, kiedy lepiej przemilczeć, a jak napominać tak, żeby celem była pomoc, a nie zwycięstwo?
Dlaczego nie lubimy słowa „napomnienie”?
Mam wrażenie, że samo słowo „napomnienie” uruchamia opór. Dlaczego?
Bo wiele osób kojarzy je z byciem ustawionym do pionu. Ktoś przychodzi, już wie, że ma rację, i przekazuje werdykt.
Albo z drobiazgowym kontrolowaniem: ubiór, ton głosu, sposób spędzania czasu, wszystko może stać się tematem „braterskiej troski”.
A przecież biblijne napomnienie ma sens wtedy, gdy służy przywróceniu człowieka. Gal. 6:1 mówi, że jeśli ktoś zostanie przyłapany na upadku, duchowi mają go naprawiać w duchu łagodności, bacząc na samych siebie. Już w jednym zdaniu mamy cel, sposób i ostrzeżenie przed pychą.
Czyli napominam nie po to, żeby pokazać: „ja widzę lepiej”, lecz żeby pomóc komuś wrócić na dobrą drogę.
Grzech, słabość czy po prostu różnica?
Co powinno wydarzyć się przed samą rozmową?
Najpierw trzeba ustalić, czy naprawdę mamy do czynienia z czymś, co wymaga napomnienia. Nie każda rzecz, która mi się nie podoba, jest grzechem. Chrześcijanie różnią się temperamentem, gustem, stylem wychowania dzieci, sposobem organizowania dnia czy podejściem do wielu spraw praktycznych.
To bardzo ważne. Można używać Biblii do obrony własnych preferencji. „Ja bym tak nie zrobiła” nie jest jeszcze argumentem biblijnym.
A czasem problem jest realny, tylko drobny. Jeżeli człowiek raz odpowiedział zbyt ostro, może wystarczyć zwykłe pytanie albo cierpliwość. Nie każdy błąd trzeba formalizować.
Czyli zanim powiem: „muszę cię napomnieć”, warto zapytać: czy to jest rzeczywiście zło, czy tylko coś innego niż mój sposób?
Najpierw sprawdź własne oko
Jezus mówi o belce i źdźble. Czy to znaczy, że grzeszny człowiek nie może nikogo napominać?
Gdyby tak było, nikt nigdy nie mógłby nic powiedzieć. Jezus każe najpierw usunąć belkę ze swojego oka, a potem zobaczyć wyraźnie, żeby wyjąć źdźbło z oka brata. Samokrytyka nie usuwa odpowiedzialności za drugiego, tylko oczyszcza sposób działania.
Praktycznie można zadać sobie kilka pytań: Czy jestem pewien faktów? Czy sam nie robię czegoś podobnego? Czy chcę dobra tej osoby? Czy będę gotów ją wspierać po rozmowie?
Dodałabym jeszcze: czy jestem zdenerwowana? Bo jeśli tak, może lepiej odczekać. Napomnienie wypowiedziane w gniewie łatwo staje się rozładowaniem własnych emocji.
I czy modliłam się o tę osobę tyle samo, ile o niej rozmawiałam z innymi. To potrafi być bardzo uczciwy test.
„Idź i upomnij go sam na sam”
Mat. 18:15 daje bardzo konkretną zasadę: jeśli brat zgrzeszy, idź i upomnij go sam na sam. Dlaczego ta kolejność jest tak ważna?
Bo chroni godność. Człowiek dostaje możliwość wyjaśnienia albo naprawy bez publicznego wstydu.
I chroni też przed tworzeniem wersji wydarzeń bez udziału zainteresowanego. Kiedy najpierw rozmawiam z pięcioma osobami, a dopiero potem z człowiekiem, konflikt ma już publiczność i obozy.
Czasem mówimy: „chciałem tylko zasięgnąć rady”. To może być potrzebne, ale łatwo przekroczyć granicę. Jeżeli do uzyskania rady nie muszę podawać nazwiska i szczegółów, to ich nie podaję.
Rozmowa w cztery oczy daje też szansę, że czegoś nie wiedzieliśmy. Może moja ocena była oparta na połowie informacji.
Jak mówić, żeby człowiek mógł usłyszeć?
Załóżmy, że trzeba porozmawiać. Jak zacząć?
Nie od „Ty zawsze” i nie od diagnozy charakteru. Lepiej nazwać konkretną sytuację: „Wczoraj powiedziałeś to i to. Odebrałam to jako… Chciałabym zrozumieć, co się wydarzyło”.
W przypadku spraw biblijnych warto pokazać tekst i sposób rozumowania, a nie zasłaniać się własną pozycją. „Biblia mówi” jest bardzo mocnym zdaniem. Powinniśmy mieć pewność, że naprawdę mówi to, co jej przypisujemy.
I zostawić drugiej osobie miejsce na odpowiedź. Napomnienie nie jest komunikatem nadawanym przez megafon.
Czasem dopiero po wysłuchaniu okazuje się, że temat wygląda inaczej. Jeżeli wchodzę do rozmowy z gotowym wyrokiem, przestaję słuchać faktów.
Kiedy lepiej odpuścić?
No właśnie. Kiedy powinniśmy nic nie mówić?
Gdy sprawa jest drobna, jednorazowa, nie niesie realnej szkody i możemy ją po prostu przykryć miłością. Przyp. 19:11 mówi o chwale człowieka, który potrafi darować przewinienie. Dojrzałość nie polega na reagowaniu na każdą niedoskonałość.
Jeżeli ktoś spóźnił się pięć minut i od razu dostał wykład o odpowiedzialności, to może nie była troska, tylko nasza potrzeba kontroli.
Z drugiej strony milczenie nie jest cnotą, kiedy widzimy powtarzające się zło, które rani ludzi. Wtedy „nie chcę się mieszać” może być wygodą.
Czyli pytamy o wagę, powtarzalność i skutki. Drobiazg można odpuścić. Wzorzec, który niszczy człowieka albo wspólnotę, zwykle wymaga reakcji.
Napomnienie w zborze
Co zmienia się wtedy, gdy problem dotyczy całej wspólnoty?
Nowy Testament zna także odpowiedzialność wspólnotową. Mat. 18 pokazuje stopniowanie: rozmowa osobista, potem świadkowie, dopiero później szerszy poziom. To chroni zarówno człowieka, jak i zbór. Dyscyplina kościelna nie powinna zaczynać się od publicznego zawstydzenia.
Warto też odróżnić osobę słabą od osoby buntowniczej. 1 Tes. 5:14 mówi inaczej o niekarnych, inaczej o bojaźliwych i słabych. Nie każdy potrzebuje tej samej reakcji.
Jednego trzeba ostrzec, drugiego wesprzeć, trzeciego cierpliwie znosić. Jedna metoda na wszystkich jest po prostu niemądra.
I przywódcy też podlegają napomnieniu. Autorytet nie może oznaczać immunitetu od korekty.
A jak przyjmować napomnienie?
Dużo mówimy o tym, jak napominać innych. A co, kiedy ktoś przychodzi do mnie?
Pierwszy odruch to obrona. Człowiek słyszy jedno zdanie i już przygotowuje pięć powodów, dlaczego rozmówca nie ma racji.
Można zacząć od prostego: „Dziękuję, że mi powiedziałeś. Chcę to przemyśleć”. Nie oznacza to automatycznego przyznania racji. Oznacza gotowość sprawdzenia siebie.
I warto oddzielić sposób od treści. Ktoś może powiedzieć coś nieumiejętnie, a jednak dotknąć prawdziwego problemu. Jeżeli odrzucę całą uwagę tylko dlatego, że forma była słaba, mogę stracić coś ważnego.
Z drugiej strony mamy prawo poprosić o konkret: „Pokaż mi sytuację, o której mówisz”. Ogólne oskarżenie trudno naprawić.
Co po rozmowie?
Napomnieliśmy. Człowiek przyjął. I co dalej?
Jeżeli celem było przywrócenie, to po skrusze nie możemy człowieka bez końca trzymać w roli „tego, który zawinił”. Potrzebuje przestrzeni, żeby odbudować zaufanie i funkcjonować dalej.
A jeśli problem wymaga czasu, warto zapytać, jak możemy pomóc. Samo „to jest złe, zmień się” bywa za mało.
Napomnienie bez gotowości do towarzyszenia jest czasem bardzo tanie. Łatwo wskazać problem, trudniej pomóc w zmianie.
I chyba tu najłatwiej sprawdzić nasze motywy. Jeżeli naprawdę zależy mi na człowieku, nie kończę zainteresowania w chwili, gdy już powiedziałam mu, co robi źle.
Po rozmowie
Biblijne napomnienie jest formą odpowiedzialności za siebie nawzajem, lecz wymaga pokory. Trzeba odróżnić grzech od preferencji, sprawdzić fakty, zacząć od własnego serca i – jeśli to możliwe – rozmawiać najpierw osobiście.
Dojrzała wspólnota potrzebuje zarówno odwagi mówienia prawdy, jak i zdolności odpuszczania drobnych przewinień. Bez pierwszego rodzi się obojętność. Bez drugiego – środowisko ciągłej kontroli.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy łatwiej mi napominać innych, czy przyjmować napomnienie?
2. Czy nie nazywam grzechem czegoś, co jest jedynie innym stylem lub preferencją?
3. Czy zanim mówię o problemie komuś trzeciemu, rozmawiam z osobą, której sprawa dotyczy?
4. Jakie motywy najczęściej stoją za moją potrzebą korygowania innych?
5. Czy potrafię odpuścić drobne przewinienie bez gromadzenia urazy?
6. Kiedy ostatnio ktoś mnie skorygował i czego nauczyłem się z tej rozmowy?
Teksty do dalszego przeczytania
Przyp. 19:11 • Przyp. 27:5–6 • Mat. 7:3–5 • Mat. 18:15–17 • Gal. 6:1–2 • 1 Tes. 5:14 • Hebr. 3:13
