Porównywanie jest niemal automatyczne. Patrzymy, kto osiągnął więcej, lepiej wygląda, szybciej się rozwija, ma spokojniejszą rodzinę, większą wiedzę albo bardziej widoczną służbę. Porównanie może pomóc nam coś zauważyć i nauczyć się od innych, ale równie łatwo uruchamia zazdrość, pychę, poczucie gorszości i nieustanną presję.
Współczesne media społecznościowe znacznie zwiększyły liczbę ludzi, z którymi możemy się porównywać. Rozmowa dotyczyła więc nie tylko obrazu siebie, lecz także wiary, relacji i sposobu podejmowania decyzji pod wpływem cudzych osiągnięć i opinii.
Czy porównywanie zawsze jest złe?
Gdy mówimy „nie porównuj się”, brzmi to dobrze, ale chyba nie da się całkowicie przestać porównywać.
I nie zawsze byłoby to rozsądne. Jeżeli uczę się jakiejś umiejętności, patrzę na ludzi lepszych ode mnie. Widzę standard, zauważam własne braki.
Problem zaczyna się chyba wtedy, gdy z porównania umiejętności przechodzę do porównania wartości człowieka. „On robi to lepiej” zmienia się w „on jest więcej wart” albo „ja jestem nikim”.
Albo odwrotnie: znajduję kogoś słabszego, żeby poczuć się lepiej.
Czyli porównanie może być informacją. Nie powinno być sądem nad wartością osoby.
Dlaczego zwykle porównujemy cudzy efekt z własnym zapleczem?
W internecie widzę czyjś sukces, zdjęcie, podróż, rodzinę, pracę. Nie widzę kosztu, konfliktów, długiego procesu ani stu nieudanych prób.
A własne życie znam od kuchni. Wiem o każdym błędzie, zmęczeniu i słabszym dniu. To nierówne porównanie.
Media społecznościowe są trochę wystawą sklepową. Nawet gdy ktoś nie kłamie, wybiera momenty, które pokazuje.
Dlatego można mieć coraz więcej danych o innych i coraz mniej rozsądnej oceny własnego życia. Człowiek zaczyna żyć wśród cudzych fragmentów, jakby były pełnym obrazem.
I wtedy pojawia się pytanie: dlaczego moje małżeństwo nie wygląda tak, mój dom nie wygląda tak, moje dzieci nie osiągają tego, ja nie jestem tak duchowa?
Porównywanie w wierze i służbie
W zborze też się porównujemy. Kto lepiej mówi, kto zna więcej Biblii, kto ma większy wpływ, kto jest bardziej zauważany.
A nawet kto jest bardziej pokorny. Człowiek potrafi stworzyć konkurencję ze wszystkiego.
W Ewangelii Jana Piotr pyta Jezusa o los drugiego ucznia. Odpowiedź w dużym uproszczeniu brzmi: „A co tobie do tego? Ty chodź za mną”. To bardzo potrzebne.
Czyli odpowiedzialność przed Bogiem jest osobista. Mogę uczyć się od innych, ale nie mogę prowadzić własnego życia według cudzej miary.
To również chroni przed pychą. Jeśli ktoś dostał inne zadanie, możliwości albo okoliczności, porównywanie samych wyników może być zwyczajnie niemądre.
Zazdrość czy inspiracja?
Jak rozpoznać, czy cudzy sukces mnie inspiruje, czy już uruchamia zazdrość?
Może po tym, czy potrafię się z niego cieszyć. Jeżeli pierwsza myśl brzmi: „ciekawe, jak długo mu to potrwa” albo „pewnie miał łatwiej”, coś się dzieje.
Inspiracja pyta: czego mogę się nauczyć? Zazdrość pyta: dlaczego on ma coś, czego ja nie mam?
A pycha dodaje: znajdźmy coś, w czym jestem lepszy, żeby odzyskać równowagę.
Dobre antidotum to chyba wdzięczność i konkretna ocena własnej drogi. Nie ogólne „powinnam być lepsza”, tylko: co zostało mi powierzone i jaki następny krok jest mój?
Porównuj postęp, nie wartość człowieka
Paweł w Gal. 6 zachęca, żeby każdy badał własne postępowanie. To ciekawa alternatywa dla ciągłego mierzenia się z innymi.
Czyli mogę zapytać: czy jestem wierniejsza, bardziej dojrzała, cierpliwsza niż rok temu? Nie muszę przy tym ustalać miejsca w rankingu.
To szczególnie ważne przy rzeczach niewidocznych. Człowiek może dokonać ogromnego postępu w opanowaniu gniewu czy lęku, a nikt nie zrobi z tego zdjęcia na Instagram.
„Każdy zaś niech bada własne postępowanie, a wtedy będzie miał uzasadnienie chluby wyłącznie w sobie samym, a nie w porównaniu z drugim.” (por. Gal. 6:4)
Może więc najlepszym pytaniem nie jest: „jak wypadam na tle innych?”, ale: „czy wiernie rozwijam to, co zostało mi powierzone?”.
I czy potrafię widzieć cudze dobro bez pomniejszania własnej wartości oraz własne dobro bez pomniejszania drugiego człowieka.
Po rozmowie
Porównywanie może dostarczać informacji, lecz staje się niebezpieczne, gdy z oceny umiejętności i wyników przechodzimy do oceny wartości człowieka. Wtedy łatwo o zazdrość, pychę albo poczucie bezwartościowości.
Media społecznościowe wzmacniają problem, ponieważ zestawiamy własne pełne, nieuporządkowane życie z wybranymi fragmentami życia innych. To porównanie z definicji jest nierówne.
Dojrzała perspektywa pozwala uczyć się od innych, cieszyć się ich dobrem i jednocześnie wracać do własnej odpowiedzialności: co zostało mi powierzone, jaki jest mój następny krok i czy rozwijam się w stosunku do własnego punktu wyjścia.
Zostań z tym pytaniem
1. Z kim porównuję się najczęściej i co dzieje się ze mną po takim porównaniu?
2. Czy cudze osiągnięcia częściej mnie uczą, czy odbierają mi pokój?
3. Czy porównuję cudzy widoczny efekt z własnymi ukrytymi trudnościami?
4. Czy potrafię szczerze cieszyć się sukcesem kogoś podobnego do mnie?
5. Jaki postęp we własnym życiu przeoczyłem, ponieważ patrzyłem przede wszystkim na innych?
Teksty do dalszego przeczytania
Gal. 6:4–5; 2 Kor. 10:12; Jan 21:20–22; Rzym. 12:3–6; Filip. 2:3–4; 1 Kor. 12:14–27.
