Sposób, w jaki człowiek widzi siebie, wpływa na modlitwę, przyjmowanie przebaczenia, relacje i gotowość do służby. Z drugiej strony Biblia nie zaczyna od budowania wysokiej samooceny, lecz od prawdy o Bogu, człowieku, grzechu, łasce i nowym życiu.
Co więc jest pierwsze? Czy zraniony obraz siebie utrudnia relację z Bogiem, czy właśnie relacja z Bogiem powinna przebudowywać sposób, w jaki patrzymy na siebie?
Czy trzeba najpierw „pokochać siebie”?
Często słyszymy, że człowiek musi najpierw pokochać siebie, żeby móc kochać innych i przyjąć miłość Boga. Czy to biblijne?
To hasło jest zbyt szerokie. Biblia rzeczywiście zakłada, że człowiek ma troszczyć się o siebie w zdrowy sposób, ale nie przedstawia miłości własnej jako pierwszego etapu zbawienia. Punktem wyjścia jest Bóg i Jego działanie.
Jednocześnie osoba, która głęboko sobą gardzi, może mieć trudność z uwierzeniem, że łaska naprawdę dotyczy także jej. Więc problem psychologiczny jest realny, nawet jeśli nie chcemy z niego robić doktryny.
Czyli trzeba odróżnić prawdę o ludzkiej wartości od kultury samouwielbienia.
Pokora to nie pogarda dla siebie
W środowisku religijnym czasem łatwo pomylić niską samoocenę z pokorą.
Ktoś mówi o sobie bardzo źle i wygląda to duchowo: „nic nie znaczę, nic nie potrafię”. Ale może to być po prostu utrwalony, bolesny obraz siebie.
Biblijna pokora jest trzeźwością. Paweł mówi, żeby nie mieć o sobie wyższego mniemania, niż należy, ale myśleć o sobie rozsądnie. To nie jest wezwanie do pogardy dla siebie.
I trzeźwość działa w obie strony. Nie przeceniam siebie, ale też nie neguję dobra, zdolności i odpowiedzialności, które zostały mi dane.
Jak doświadczenia z ludźmi przechodzą na obraz Boga?
Tu łączy się to z wcześniejszym tematem o dzieciństwie. Jeśli ktoś miał surowego, nieprzewidywalnego ojca, może przenieść ten wzorzec na Boga.
Albo człowiek całe życie musiał zasługiwać na pochwałę. Potem modli się jak pracownik składający raport: czy zrobiłem już wystarczająco dużo, żeby Bóg był ze mnie zadowolony?
I dlatego trzeba pozwolić, żeby obraz Boga był korygowany przez Pismo, a nie tylko przez doświadczenie. Bóg nie jest powiększoną wersją naszych rodziców ani liderów.
Ale sama wiedza też nie zawsze natychmiast zmienia emocje.
Tak. Człowiek może rozumieć coś intelektualnie i przez lata uczyć się przyjmować to na poziomie reakcji i relacji.
Czy łaska zmienia sposób patrzenia na siebie?
Co dzieje się z obrazem siebie, gdy naprawdę przyjmujemy łaskę?
Zmienia się punkt odniesienia. Nie muszę dowodzić własnej bezgrzeszności ani wyjątkowości. Mogę uznać winę, ponieważ moja wartość nie zależy od utrzymania idealnego obrazu siebie.
To ciekawe: łaska pozwala być bardziej krytycznym wobec własnych błędów, a jednocześnie mniej destrukcyjnie siebie potępiać.
Bo mogę powiedzieć: „zrobiłam źle” bez wniosku „jestem bezwartościowa”.
I mogę też przyjąć dobro bez poczucia, że się wywyższam. Jeśli coś potrafię, mogę używać tego odpowiedzialnie.
Co jest pierwsze?
Wracamy więc do tytułowego pytania. Co jest pierwsze: relacja z Bogiem czy obraz siebie?
Teologicznie pierwszeństwo ma Bóg. To prawda o Nim i Jego działaniu daje podstawę do prawdziwego poznania siebie. W doświadczeniu jednak proces działa w obie strony: nasze zranienia wpływają na to, jak odbieramy Boga, a poznawanie Boga może te zniekształcenia stopniowo korygować.
Czyli nie musimy czekać, aż „naprawimy siebie”, żeby przyjść do Boga.
I nie powinniśmy też używać pobożnych zdań, żeby ignorować realne rany psychiczne.
Po rozmowie
Chrześcijański obraz siebie nie powinien być budowany ani na samouwielbieniu, ani na samopogardzie. Potrzebuje prawdy: człowiek jest stworzeniem Boga, jest moralnie odpowiedzialny, potrzebuje łaski i może zostać przemieniony.
Zraniony obraz siebie może utrudniać przyjmowanie tej prawdy, dlatego czasem potrzebny jest dłuższy proces, bezpieczne relacje i pomoc. Fundamentem pozostaje jednak to, kim jest Bóg i co mówi o człowieku Jego Słowo.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy moja pokora jest trzeźwością, czy ukrytą pogardą dla siebie?
2. Jakie doświadczenia z ludźmi wpływają na mój obraz Boga?
3. Czy potrafię uznać własny błąd bez całkowitego potępienia siebie?
4. Czy przyjmuję dobro, zdolności i odpowiedzialność bez potrzeby wywyższania się?
5. Które biblijne prawdy powinny skorygować sposób, w jaki obecnie patrzę na siebie?
Teksty do dalszego przeczytania
1 Mojż. 1:26–27; Ps. 139:13–18; Rzym. 3:23–24; Rzym. 12:3–8; 1 Kor. 4:7; Efez. 2:8–10; 1 Jana 3:1–3.
