Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Rozmowa dotyczyła tego, czym sumienie jest w świetle Biblii, czy można mu zawsze ufać, jak je kształtować oraz jak odróżnić zdrowe poczucie winy od destrukcyjnego oskarżania siebie.

Czy sumienie zawsze ma rację?

Robert

Zacznijmy od pytania prowokacyjnego: jeżeli coś mi „nie leży na sumieniu”, czy to znaczy, że jest dobre?

Gosia

Chyba nie. Ludzie potrafią robić bardzo złe rzeczy i nie odczuwać większego dyskomfortu.

Maciek

A z drugiej strony ktoś może mieć wyrzuty sumienia z powodu czegoś całkowicie neutralnego, bo tak go wychowano.

Robert

Właśnie. Biblia mówi o sumieniu dobrym, czystym, słabym, skalanym, a nawet napiętnowanym. To pokazuje, że sumienie nie jest nieomylnym objawieniem. Jest zdolnością moralnej samooceny, która również potrzebuje kształtowania.

Basia

Czyli „mam czyste sumienie” nie kończy dyskusji. Paweł pisał, że nie jest świadomy niczego przeciw sobie, ale to jeszcze nie oznacza, że sam może wydać ostateczny wyrok o sobie.

Skąd sumienie bierze swoje kryteria?

Robert

Sumienie działa na podstawie tego, co człowiek uznaje za dobro i zło. Jeżeli kryteria są błędne, sumienie może reagować błędnie.

Gosia

To widać między kulturami i pokoleniami. Coś, co jednej osobie wydaje się oczywistym wykroczeniem, dla innej jest neutralne.

Maciek

Czyli potrzebujemy czegoś ponad własne odczucie.

Robert

Dla chrześcijanina tym punktem odniesienia jest objawione Słowo Boga. Sumienie powinno być przez nie korygowane. Czasami Biblia powie: „to, co usprawiedliwiasz, jest grzechem”. Innym razem pokaże: „obciążasz się czymś, czego Bóg od ciebie nie wymaga”.

Basia

To drugie jest bardzo ważne, bo człowiek religijny potrafi stworzyć sobie ogromną listę zakazów i potem nazywać lęk przed ich złamaniem wrażliwym sumieniem.

Wrażliwe sumienie czy skrupulanctwo?

Gosia

Jak rozpoznać różnicę między wrażliwym sumieniem a ciągłym poczuciem winy?

Robert

Zdrowe sumienie wskazuje na coś konkretnego: słowo, zachowanie, zaniedbanie. Prowadzi do nazwania winy, naprawienia jej, przyjęcia przebaczenia i dalszego życia. Destrukcyjne poczucie winy jest mgliste: „jestem zły”, „na pewno coś zrobiłem”, „Bóg musi być ze mnie niezadowolony”. Nie prowadzi do rozwiązania, tylko do kolejnych kontroli i oskarżeń.

Maciek

Czyli pytanie brzmi: czy potrafię powiedzieć, co konkretnie zrobiłem niewłaściwie?

Robert

Tak. Jeżeli nie ma konkretnego grzechu, warto ostrożnie traktować samo poczucie. Emocja jest prawdziwa jako przeżycie, ale nie musi być prawdziwym osądem moralnym.

Basia

I czasem potrzebna jest rozmowa z kimś dojrzałym, bo człowiek może przez lata uważać własny lęk za głos Boga.

Czy sumienie może stwardnieć?

Robert

Może. Jeżeli człowiek wielokrotnie przekracza granicę, którą rozpoznaje, dyskomfort z czasem może słabnąć.

Gosia

Trochę jak alarm, który stale wyłączamy.

Maciek

A potem cisza zostaje uznana za dowód, że wszystko jest w porządku.

Robert

Dlatego brak wyrzutów sumienia nie jest wystarczającym kryterium. Potrzebujemy regularnego konfrontowania własnego życia z nauką Chrystusa, a także gotowości słuchania ludzi, którzy widzą coś, czego my już nie widzimy.

„Dążę usilnie do tego, aby wobec Boga i ludzi mieć zawsze czyste sumienie.” (Dz. 24:16)

Co zrobić, gdy sumienie oskarża?

Basia

Załóżmy, że wiem, iż zrobiłam źle. Co dalej?

Robert

Najpierw nie uciekać od konkretu. Nazwać grzech, wyznać go Bogu, a jeśli skrzywdziliśmy człowieka – również jemu. Jeśli można, naprawić szkodę. Potem trzeba zrobić rzecz dla wielu ludzi trudną: przyjąć przebaczenie.

Gosia

Czyli ciągłe karanie siebie nie jest oznaką większej pokory.

Robert

Nie. Pokuta nie polega na tym, że przez lata udowadniamy Bogu, jak bardzo potrafimy się potępiać. Ma prowadzić do zmiany kierunku.

Maciek

A jeśli sumienie po naprawieniu sprawy dalej wraca do tego samego?

Robert

Wtedy trzeba przypominać sobie fakty: sprawa została wyznana, naprawiona na tyle, na ile było to możliwe, i nie wolno budować całej tożsamości na dawnym upadku.

Po rozmowie

Sumienie jest ważnym elementem moralnego życia, lecz nie jest nieomylne. Może być dobrze ukształtowane, ale może też być słabe, zniekształcone albo stopniowo zagłuszane.

Dlatego sumienie potrzebuje kryterium zewnętrznego wobec naszych odczuć. Dla chrześcijanina jest nim Słowo Boga, uczciwa samoocena oraz gotowość przyjęcia korekty.

Zdrowe sumienie nie tylko oskarża. Po nazwaniu winy prowadzi do pokuty, naprawy, przebaczenia i odzyskania wolności do dalszego życia.

Zostań z tym pytaniem

1. Czy traktuję własne poczucie moralne jak nieomylny głos, czy pozwalam je korygować?

2. Czy moje wyrzuty sumienia dotyczą konkretnego zła, czy raczej ogólnego poczucia, że „jestem niewystarczający”?

3. Czy jest coś, co kiedyś mnie niepokoiło, a dziś przestałem na to reagować?

4. Czy umiem po wyznaniu i naprawieniu winy przyjąć przebaczenie?

5. Jak mogę regularnie kształtować sumienie przez Słowo Boga i uczciwą rozmowę?

Teksty do dalszego przeczytania

Dz. 24:16 • Rzym. 2:14–16 • Rzym. 14:1–23 • 1 Kor. 4:3–5 • 1 Tym. 1:5,19 • 1 Tym. 4:1–2 • Hebr. 9:14

← Szatan i jego cele – realny przeciwnik bez religijnej sensacjiNowonarodzenie – zmiana religii czy początek nowego życia? →