Współczesny człowiek może mieć urządzenia oszczędzające czas, szybki transport i natychmiastowy dostęp do informacji, a mimo to stale mówić, że „nie ma czasu”. Zajętość bywa nawet znakiem wartości: skoro mam pełny kalendarz, jestem potrzebny, aktywny i użyteczny.
Problem zaczyna się wtedy, gdy tempo życia staje się tak wysokie, że człowiek nie ma już przestrzeni na modlitwę, relacje, odpoczynek ani zwykłe myślenie. Czy chrześcijanin powinien zawsze być zajęty służbą? Czy odpoczynek trzeba sobie najpierw „zasłużyć”? I co szabat mówi o granicach naszej produktywności?
Czy zajętość stała się cnotą?
Kiedy pytamy kogoś, co słychać, często słyszymy: „dużo się dzieje”. Prawie brzmi to jak raport z produktywności. Jakby spokojniejszy tydzień wymagał usprawiedliwienia.
Bo zajętość daje poczucie znaczenia. Jeżeli jestem potrzebny w pracy, domu, zborze, kilku projektach naraz, łatwo z tego zbudować swoją wartość. Wtedy odpoczynek nie jest już przyjemnością. Zaczyna wywoływać niepokój.
Warto zauważyć, że Biblia ceni pracowitość bardzo wysoko, ale nie utożsamia jej z nieustanną aktywnością. Pracowitość ma rytm. Jest praca i jest odpoczynek. Stworzenie samo zostało opisane w rytmie sześciu dni pracy i siódmego dnia odpoczynku.
Czyli problemem nie jest intensywny okres. Każdy ma takie tygodnie. Problem zaczyna się wtedy, gdy wyjątkowe tempo staje się normalnym sposobem życia.
„Nie mam czasu” – czyli na co go wydaję?
Czasem rzeczywiście mamy bardzo mało przestrzeni: małe dzieci, opieka nad chorym, praca zmianowa. Nie chciałabym, żeby rozmowa o zwalnianiu zamieniła się w kolejne oskarżenie człowieka przeciążonego obowiązkami.
To ważne. Są okresy, których nie da się uporządkować idealnie. Ale nawet wtedy można zapytać nie tylko „ile mam czasu?”, lecz „co robię z czasem, który mam?”. Telefon potrafi zjeść pół godziny w pięciominutowych kawałkach i człowiek nawet tego nie zauważa.
I często mówimy „nie mam czasu” tam, gdzie właściwie chodzi o priorytet. To nie zawsze zarzut. Po prostu doba jest skończona. Każde „tak” dla jednej rzeczy jest jakimś „nie” dla innej.
Efezjan 5 mówi o wykorzystywaniu czasu mądrze. Nie chodzi o wyciśnięcie z każdej minuty maksymalnej produkcji. Mądrość oznacza również wiedzieć, czego nie robić.
Duchowe życie potrzebuje wolniejszego rytmu
Można przeczytać rozdział Biblii w trzy minuty. Tylko pytanie, czy celem jest przeczytać rozdział, czy pozwolić, żeby tekst do nas dotarł.
Podobnie z modlitwą. Można ją wcisnąć między dwa zadania i czasem trzeba tak zrobić. Ale jeśli całe życie duchowe jest tylko czymś „pomiędzy”, bardzo łatwo staje się powierzchowne.
Jezus bywał bardzo zajęty, a jednak odchodził na miejsca pustynne. To mnie uderza, bo potrzeby ludzi wokół Niego przecież nie znikały. On nie czekał, aż wszystkie zostaną zaspokojone, żeby móc się zatrzymać.
To jest ważna lekcja dla osób odpowiedzialnych. Zawsze będzie ktoś, komu można jeszcze pomóc, jeszcze jeden telefon, jeszcze jedna sprawa w zborze. Jeśli odpoczynek ma się zacząć dopiero wtedy, gdy wszystko zostanie zakończone, nie zacznie się nigdy.
Szabat jako granica
Szabat jest pod tym względem bardzo radykalny. Raz w tygodniu człowiek mówi pracy: nie jesteś moim bogiem. Mówi też sobie: świat przeżyje jeden dzień bez mojego zarządzania.
I to bywa trudne szczególnie dla odpowiedzialnych ludzi. Łatwiej odpoczywa ktoś, kto niczym się nie przejmuje. Człowiek sumienny potrafi zabrać pracę do głowy nawet wtedy, kiedy fizycznie jest już w domu.
Dlatego przykazanie szabatu nie jest tylko poradą o higienie. To granica ustanowiona przez Boga. Człowiek kończy pracę nie dlatego, że wszystko zostało zrobione, lecz dlatego, że nadszedł czas odpoczynku.
I może właśnie tego trzeba się nauczyć: pozostawiać niektóre rzeczy niedokończone bez poczucia moralnej winy.
Odpoczynek, który naprawdę odpoczywa
Nie każdy brak pracy jest odpoczynkiem. Można przez dwie godziny przewijać telefon i wstać bardziej zmęczonym niż wcześniej.
Dobre pytanie brzmi: po czym mój umysł i ciało rzeczywiście odzyskują siłę? Dla jednego to spacer, dla innego praca w ogrodzie, rozmowa, cisza, książka, sen. Trzeba znać siebie.
I trzeba chyba pogodzić się z ograniczonością. Nie przeczytamy wszystkich książek, nie zrobimy wszystkich projektów, nie będziemy obecni przy każdej sprawie. Dojrzałość polega też na zaakceptowaniu, że nie jesteśmy niezbędni wszędzie.
To jest w gruncie rzeczy kwestia zaufania. Czy potrafię na chwilę przestać działać i wierzyć, że Bóg nadal pozostaje Bogiem? Odpoczynek bywa bardzo konkretnym aktem wiary.
Po rozmowie
Wysokie tempo życia nie jest samo w sobie oznaką odpowiedzialności, a spokojniejszy rytm nie jest oznaką lenistwa. Pytanie dotyczy tego, czy nasze tempo służy temu, co naprawdę ważne, czy po prostu utrzymuje nas w stanie ciągłego pobudzenia.
Biblijny rytm pracy i odpoczynku przypomina, że człowiek ma granice. Potrzebuje snu, ciszy, relacji, modlitwy i dnia, w którym przestaje mierzyć swoją wartość ilością wykonanych zadań. Zwalnianie może być nie ucieczką od odpowiedzialności, lecz sposobem, by odpowiedzialność nie zniszczyła człowieka.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy moje obecne tempo życia jest okresem przejściowym, czy stało się normą?
2. Które obowiązki rzeczywiście są moje, a które wziąłem na siebie z lęku przed odmową lub oceną?
3. Czy potrafię odpocząć bez potrzeby „zasłużenia” na odpoczynek?
4. Jak wygląda mój szabat: czy rzeczywiście zatrzymuje tempo tygodnia?
5. Co w moim życiu powinienem robić wolniej, żeby robić to uważniej?
Teksty do dalszego przeczytania
2 Mojż. 20:8–11; Mar. 2:27; Mar. 6:30–32; Łuk. 5:15–16; Efez. 5:15–17; Ps. 127:1–2; Kazn. 3:1.
