Niektóre decyzje są proste, bo różnica między dobrym a złym rozwiązaniem jest wyraźna. Najtrudniejsze bywają te, w których kilka możliwości ma sens, każda coś kosztuje, a skutki wyboru dotkną także innych ludzi.
Podczas wtorkowej rozmowy pojawiło się pytanie: jak podejmować takie decyzje? U kogo szukać rady? Czy wybierać przede wszystkim to, co najlepsze dla mnie, czy dobro rodziny, zboru i innych osób?
Kiedy decyzja naprawdę jest trudna?
Zacznijmy od rozróżnienia. Nie każda decyzja, przy której długo się wahamy, jest naprawdę trudna. Czasem po prostu nie chcemy ponieść kosztu oczywistego wyboru.
To ważne. Bywa, że człowiek pyta wszystkich dookoła, bo liczy, że ktoś da mu zgodę na rozwiązanie, które już wybrał. Wtedy szukanie rady jest bardziej szukaniem potwierdzenia.
Prawdziwie trudna decyzja pojawia się często wtedy, gdy ścierają się dobra. Mogę mieć dobrą możliwość zawodową, która zwiększy bezpieczeństwo finansowe, ale odbierze mi czas dla rodziny. Mogę chcieć pomóc komuś bliskiemu, ale widzieć, że dalsza pomoc podtrzymuje jego nieodpowiedzialność. W takich sytuacjach nie wystarczy znaleźć jednego wersetu i potraktować go jak instrukcję obsługi.
Czyli najpierw trzeba nazwać, jakie dobra i jakie koszty są w grze.
I czego się boimy. Bo czasem decyzja jest trudna nie dlatego, że nie wiemy, co zrobić, lecz dlatego, że boimy się konsekwencji.
Najpierw fakty, potem przeczucia
W chrześcijańskich rozmowach szybko pojawia się zdanie: „Pomodlę się i zobaczę, co poczuję”. Czy to wystarczy?
Modlitwa jest potrzebna, ale nie zwalnia z myślenia. Bóg dał nam rozum, doświadczenie, możliwość pytania i sprawdzania faktów. Jeżeli mam podjąć decyzję finansową, powinienem znać liczby. Jeżeli zdrowotną - rozumieć diagnozę. Jeżeli dotyczącą pracy - znać warunki, a nie tylko własne wyobrażenia. Przeczucie może być sygnałem, lecz nie powinno zastępować informacji.
Zwłaszcza że emocje zmieniają się z dnia na dzień. Dziś nowa możliwość wydaje się fascynująca, jutro przerażająca. Gdybyśmy każdą zmianę nastroju uznawali za prowadzenie, mielibyśmy bardzo ruchliwego przewodnika.
A jednak są sytuacje, w których człowiek ma wewnętrzny niepokój i nie potrafi go od razu uzasadnić.
Wtedy warto go potraktować poważnie, ale jako pytanie: „Co przeoczyłem?”. Nie jako automatyczną odpowiedź: „Bóg mówi mi, żebym tego nie robił”.
Co Biblia daje przy decyzjach?
Jeżeli Biblia nie odpowiada wprost, czy mam przyjąć tę pracę albo kupić ten dom, to w jaki sposób pomaga?
Daje granice. Są decyzje, których wierzący nie powinien podejmować, nawet jeśli są korzystne. Jeżeli rozwiązanie wymaga kłamstwa, oszustwa albo zaniedbania wyraźnego obowiązku, sprawa staje się prostsza.
Biblia daje też hierarchię wartości. Uczciwość jest ważniejsza niż zysk. Wierność ważniejsza niż chwilowa wygoda. Odpowiedzialność za ludzi powierzonych naszej trosce jest realnym obowiązkiem. To nie rozwiązuje każdego przypadku, ale porządkuje pole wyboru.
I uczy pokory. Przyp. 3:5-6 nie są wezwaniem do wyłączenia rozumu, tylko do tego, żeby nie uważać własnego oglądu za ostateczny. Człowiek może bardzo logicznie uzasadnić także złą decyzję.
Czyli pytanie powinno brzmieć nie tylko: „Co jest dla mnie najlepsze?”, ale też: „Czy ten wybór jest zgodny z tym, kim chcę być przed Bogiem?”.
Dobra rada - od kogo?
U kogo szukać porady?
U osoby, która potrafi powiedzieć coś innego niż to, co chcę usłyszeć.
I która zna temat. Pobożność nie daje automatycznie kompetencji w podatkach, medycynie, prawie czy technice.
To bardzo ważne rozróżnienie. W decyzjach moralnych potrzebuję człowieka dojrzałego duchowo. W sprawach specjalistycznych potrzebuję wiedzy specjalistycznej. Czasem potrzebuję jednego i drugiego. Nie ma nic duchowego w ignorowaniu dobrego lekarza dlatego, że znajomy potrafi pięknie się modlić.
A jeśli dwie rozsądne osoby dają przeciwne rady?
Wtedy przypominamy sobie, że rada nie przenosi odpowiedzialności. To nadal my podejmujemy decyzję.
Czy dobro innych zawsze ma pierwszeństwo?
W pierwotnym pytaniu była też kwestia: czy wybrać to, co najlepsze dla mnie, czy dobro innych, rodziny albo zboru?
Chrześcijanin łatwo może czuć, że wybór dla siebie jest z definicji egoistyczny.
A to prowadzi czasem do życia w ciągłym poczuciu winy. Ktoś nie odpoczywa, bo przecież zawsze jest ktoś, komu można pomóc. Nie odmawia, bo „chrześcijanin powinien służyć”. Po kilku latach ma żal do wszystkich.
Miłość do bliźniego zakłada odpowiedzialność, ale nie oznacza, że każda potrzeba drugiej osoby staje się moim obowiązkiem. Muszę rozróżnić dobro od oczekiwania. Czasem najlepszą pomocą jest powiedzieć „nie”. Czasem z kolei rezygnacja z własnej wygody jest dokładnie tym, czego wymaga miłość.
Czyli nie ma prostego wzoru: ja zawsze ostatni albo ja zawsze pierwszy.
Jest pytanie o odpowiedzialność, role i rzeczywiste konsekwencje.
Koszt decyzji nie dowodzi, że jest zła
Czasem po podjęciu decyzji przychodzi trudność i od razu myślimy: „Chyba wybrałam źle”.
To bardzo częsty błąd. Dobra decyzja może mieć bolesne skutki. Uczciwość może kosztować stanowisko. Postawienie granicy może wywołać konflikt. Wyjazd może oznaczać tęsknotę, a pozostanie - utraconą szansę. Nie możemy oceniać decyzji wyłącznie po tym, czy po niej zrobiło się wygodniej.
Podobnie z ulgą. Czasem zła decyzja daje natychmiastową ulgę, bo kończy napięcie. Ulgę można pomylić z pokojem.
To trafne. Człowiek może poczuć ulgę, kiedy uniknął trudnej rozmowy, ale problem pozostał.
Kiedy trzeba zdecydować bez pewności
Chyba najtrudniejsze jest to, że czasem trzeba podjąć decyzję, zanim mamy pewność.
W zasadzie często. Pełną informację mamy dopiero po fakcie.
Dojrzałość polega między innymi na tym, że potrafimy działać przy niepełnej wiedzy, ale nie lekkomyślnie. Zbieramy rozsądną ilość informacji, sprawdzamy granice moralne, konsultujemy się, modlimy, oceniamy ryzyko i podejmujemy decyzję. Potem nie wracamy codziennie do punktu wyjścia tylko dlatego, że nadal istnieje alternatywa.
Czyli trzeba umieć zamknąć proces decyzyjny.
Inaczej człowiek żyje w równoległych światach: w tym, który wybrał, i w dziesięciu, których nie wybrał.
A jeśli decyzja okaże się zła?
To prowadzi do ostatniego pytania. Co, jeśli po czasie widzimy, że decyzja była błędna?
Najpierw trzeba odróżnić złą decyzję od złego wyniku. Mogłem podjąć rozsądną decyzję na podstawie dostępnych informacji, a mimo to wydarzyło się coś nieprzewidywalnego. Jeżeli jednak rzeczywiście zaniedbałem fakty, zlekceważyłem radę albo działałem z pychy, trzeba to nazwać. Wstyd niczego nie naprawi. Uczciwa ocena może.
I sprawdzić, co jeszcze można skorygować. Decyzje rzadko są całkowicie nieodwracalne.
A jeśli są, pozostaje pytanie: jak odpowiedzialnie żyć dalej z konsekwencjami.
Czyli dobra decyzja to nie taka, po której nigdy nic nie boli. To taka, którą podejmujemy uczciwie, odpowiedzialnie i w zgodzie z wartościami, które wyznajemy.
Po rozmowie
Trudne decyzje nie stają się łatwe tylko dlatego, że jesteśmy wierzący. Wiara nie usuwa niepewności, ale daje ramy: prawdę, odpowiedzialność, hierarchię wartości, modlitwę, radę innych i gotowość poniesienia kosztu.
Warto pamiętać, że decyzja jest procesem. Najpierw trzeba ustalić fakty, potem nazwać wartości i obowiązki, sprawdzić własne motywy, wysłuchać mądrej rady i dopiero wtedy wybierać. Po podjęciu decyzji przychodzi kolejny etap: odpowiedzialne życie z jej skutkami.
Nie każda trudność po wyborze oznacza, że wybraliśmy źle. Nie każda ulga oznacza, że wybraliśmy dobrze.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy przy trudnych decyzjach szukam prawdy, czy raczej potwierdzenia tego, co już chcę zrobić?
2. Jakie wartości są dla mnie nienegocjowalne?
3. Czy potrafię oddzielić fakty od lęku, nadziei i wyobrażeń?
4. Kto w moim otoczeniu potrafi udzielić mi uczciwej rady, nawet jeśli jest niewygodna?
5. Czy nie mylę dobra innych z koniecznością spełniania wszystkich ich oczekiwań?
6. Czy po podjęciu decyzji potrafię przestać bez końca analizować niewybrane możliwości?
7. Co robię, gdy okazuje się, że popełniłem błąd?
Teksty do dalszego przeczytania
Przyp. 3:5-7 • Przyp. 11:14 • Przyp. 15:22 • Jak. 1:5 • Filip. 1:9-10 • Łuk. 14:28-32
