„Skromność wasza niech będzie znana wszystkim ludziom” – to zdanie łatwo zawęzić do stroju. Tymczasem biblijna skromność dotyczy także sposobu mówienia o sobie, pieniędzy, pozycji, wyglądu i potrzeby zwracania na siebie uwagi.
W środowiskach chrześcijańskich temat skromności często wraca przy okazji ubioru kobiet. To ważny obszar, ale jeśli zatrzymamy się tylko na nim, możemy przeoczyć człowieka skromnie ubranego, który jednocześnie bardzo chce imponować majątkiem, wiedzą albo duchowością.
Wtorkowa rozmowa zaczęła się więc od pytania szerszego: czym właściwie jest skromność w Biblii i jak odróżnić ją od wstydu, zaniedbania czy narzuconego regulaminu wyglądu?
Co znaczy „skromność”?
Kiedy słyszymy „skromność”, od razu myślimy o ubraniu. Czy to dobre skojarzenie?
Częściowo. Strój jest widoczny, więc łatwo o nim rozmawiać. Ale skromność to chyba coś szerszego: niewysuwanie siebie na pierwszy plan, umiar, zdolność do niebudowania własnej wartości na wrażeniu, jakie robię na innych.
W 1 Tym. 2 Paweł rzeczywiście mówi o ubiorze kobiet, ale przeciwstawia ostentacyjne strojenie się dobrym uczynkom. Problemem nie jest więc samo piękno, tylko pokaz statusu i skupianie uwagi na sobie.
Filip. 4:5 mówi: „Skromność wasza niech będzie znana wszystkim ludziom”. W zależności od przekładu pojawia się też łagodność czy wyrozumiałość. To pokazuje, że chodzi o postawę znacznie szerszą niż garderoba.
Czyli człowiek może mieć bardzo „skromny” strój i bardzo nieskromne ego.
Skromność a poczucie własnej wartości
Czy skromność oznacza umniejszanie siebie?
Nie. Zdanie „jestem do niczego” nie jest skromnością. Jeśli potrafię coś dobrze, mogę powiedzieć: „umiem to”. Pytanie brzmi, czy wykorzystuję zdolność do służenia, czy do ustawiania siebie wyżej od innych.
Prawdziwa pokora jest blisko prawdy. Nie musi udawać mniejszej. Człowiek skromny nie potrzebuje ani napompowanego obrazu siebie, ani sztucznego poniżania siebie.
Czasem fałszywa skromność jest wręcz sposobem na zdobycie pochwały: „ależ ja nic nie umiem”, wypowiedziane tak, żeby wszyscy zaprzeczyli.
Czyli skromność nie polega na mówieniu o sobie źle, lecz na tym, że nie muszę stale kierować rozmowy na siebie.
Ubiór: gdzie przebiega granica?
Przejdźmy do najbardziej praktycznej części. Biblia mówi o przyzwoitym, skromnym ubiorze. Jak to zastosować bez tworzenia katalogu centymetrów?
Najpierw uznać zasadę: ubiór coś komunikuje i nie jest moralnie całkowicie obojętny. Człowiek wierzący powinien brać pod uwagę godność własnego ciała, otoczenie i wpływ, jaki świadomie wywołuje.
Ale regulamin typu „dokładnie tyle centymetrów” ma problem: może stworzyć pozór obiektywności, a jednocześnie ominąć intencję i kulturę sytuacji. Ten sam strój może być normalny na plaży i niestosowny w innym miejscu.
Z drugiej strony hasło „liczy się tylko serce” jest zbyt wygodne. Serce wyraża się także przez decyzje zewnętrzne. Biblia nie przeciwstawia wnętrza i zachowania tak, jakby jedno nie miało związku z drugim.
Najuczciwsze pytanie może brzmieć: po co wybieram właśnie ten sposób wyglądu? Czy chcę wyglądać schludnie i pięknie, czy chcę przede wszystkim prowokować uwagę?
Czy temat dotyczy tylko kobiet?
W praktyce wymagania dotyczące skromności bardzo często kierujemy głównie do kobiet.
A mężczyzna może być ostentacyjny ubraniem, samochodem, zegarkiem, sposobem mówienia o zarobkach, muskulaturą albo stanowiskiem. Skromność ma płeć tylko w naszych stereotypach.
1 Jana 2 mówi o pysze życia. To nie jest kobiecy problem. Mężczyźni często budują pozycję przez rzeczy i osiągnięcia.
W dodatku łatwo przerzucić odpowiedzialność za męskie spojrzenie wyłącznie na kobietę. Mężczyzna odpowiada za własne myśli i zachowanie. Kobieta odpowiada za własne decyzje. Jedna odpowiedzialność nie usuwa drugiej.
To zdrowsze niż model, w którym całą moralność mężczyzny próbuje się kontrolować garderobą kobiety.
Skromność materialna
Czy można być nieskromnym przez sposób używania pieniędzy, nawet jeśli wszystko jest uczciwie zarobione?
Oczywiście. Pytanie nie brzmi tylko: czy mogę to kupić? Można też zapytać: dlaczego tak bardzo chcę, żeby inni wiedzieli, że to mam?
Media społecznościowe zwiększyły pokusę wystawiania życia na pokaz. Dom, restauracja, samochód, wakacje – każda rzecz może stać się elementem budowania wizerunku.
Ale nie popadajmy w drugą skrajność. Ładny dom, dobre ubranie czy porządny samochód nie są automatycznie pychą. Biblia nie każe udawać biedy. Problemem jest ostentacja, przywiązanie i ocenianie ludzi według statusu.
Skromność nie polega więc na obowiązku posiadania rzeczy brzydkich. Polega na tym, że rzeczy nie mają służyć do ustawiania mnie wyżej od człowieka obok.
Skromność duchowa
Czy można popisywać się duchowością?
Bardzo łatwo. Można opowiadać o liczbie przeczytanych książek, długości modlitwy, własnej służbie, poświęceniu i wyrzeczeniach tak, żeby w centrum ostatecznie znaleźć się nasze „ja”.
Jezus w Mat. 6 ostrzega przed pobożnością wykonywaną po to, żeby być widzianym. To chyba jedna z najważniejszych form biblijnej skromności.
Duchowa nieskromność może też polegać na sposobie poprawiania innych. Człowiek mówi prawdę, ale ton brzmi: „ja już jestem na poziomie, do którego ty dopiero powinieneś dojść”.
I to jest szczególnie przewrotne, bo pycha może się przebrać za gorliwość o świętość.
Czy skromność może stać się narzędziem kontroli?
Wspólnoty czasem bardzo szczegółowo regulują wygląd. Kiedy troska o skromność zamienia się w kontrolę?
Gdy odpowiedzialność człowieka przed Bogiem zastępujemy niekończącym się katalogiem. Zasady praktyczne mogą pomagać, ale trzeba jasno mówić, które wynikają bezpośrednio z Pisma, a które są wspólnotową oceną przyzwoitości.
Kontrola pojawia się też wtedy, gdy skupiamy się na zewnętrznym znaku, bo łatwo go ocenić. O wiele trudniej rozpoznać próżność, chciwość czy potrzebę dominacji.
A przecież można spełnić wszystkie zewnętrzne normy i zachować dokładnie ten sam problem serca. Jezus wiele razy ostrzegał przed pobożnością, która dobrze wygląda z zewnątrz.
Najlepsze zasady powinny uczyć dojrzałego rozeznania, a nie uzależniać człowieka od ciągłego pytania: „czy ktoś mi pozwoli?”.
Jak wygląda skromność dojrzała?
Spróbujmy zakończyć pozytywnie. Jak poznać dojrzałą skromność?
Człowiek zna swoją wartość, ale nie potrzebuje jej bez przerwy demonstrować.
Dba o wygląd, ale nie czyni z niego narzędzia prowokacji ani wyższości.
Potrafi korzystać z dobrych rzeczy bez robienia z nich scenografii własnego znaczenia.
I umie zostawić miejsce innym: w rozmowie, w służbie, w uznaniu. Skromność to chyba także zdolność do bycia częścią czegoś większego od własnego „ja”.
Po rozmowie
Biblijna skromność jest postawą umiaru, prawdy o sobie i wolności od potrzeby imponowania. Dotyczy ubrania, pieniędzy, sposobu mówienia, pozycji oraz religijności. Zewnętrzne decyzje mają znaczenie, ale ich celem jest wyrażanie dojrzałego serca, a nie produkowanie jednolitego wyglądu.
Najbardziej wymagające pytanie brzmi więc nie tylko: „czy wolno mi tak wyglądać?”, lecz: „co próbuję przez to zakomunikować i czy moje życie kieruje uwagę przede wszystkim na mnie?”.
Zostań z tym pytaniem
1. W jakich sytuacjach najbardziej zależy mi na zrobieniu wrażenia na innych?
2. Czy potrafię mówić o swoich mocnych stronach bez przechwalania się i bez fałszywego umniejszania?
3. Czy moje podejście do ubioru łączy wolność z odpowiedzialnością?
4. Czy wymagam skromności równie konsekwentnie od mężczyzn i kobiet?
5. Czy posiadane rzeczy służą mi, czy pomagają budować pozycję wobec innych?
6. Czy moja duchowość może stać się sposobem zdobywania uznania?
Teksty do dalszego przeczytania
Mat. 6:1–6 • Mat. 23:5–12 • Filip. 2:3–5 • Filip. 4:5 • 1 Tym. 2:8–10 • 1 Piotra 3:3–4 • 1 Jana 2:15–17
