Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Planujemy finanse, pracę, remont, trening i urlop. Czy podobnie można planować życie duchowe? A może cele i harmonogramy zamieniają relację z Bogiem w projekt do zarządzania?

Słowo „dyscyplina” dla jednych oznacza dojrzałość, dla innych religijny przymus. Problem nie polega więc na samym planowaniu, lecz na tym, co chcemy osiągnąć i jak rozumiemy wzrost.

Wtorkowa rozmowa zaczęła się od prostego pytania: czy warto stawiać sobie duchowe cele, a jeśli tak, to jak robić to bez produkowania tabeli wyników własnej pobożności?

Czy wiara potrzebuje celów?

Robert

Zacznijmy od pytania podstawowego. Czy w życiu duchowym powinniśmy w ogóle wyznaczać cele?

Ania

Mam z tym mieszane uczucia. Z jednej strony bez zamiaru łatwo dryfować. Z drugiej można powiedzieć: „w tym roku przeczytam Biblię dwa razy, będę modlić się czterdzieści minut dziennie” i po miesiącu mierzyć wiarę wykonaniem planu.

Borys

Ale Paweł używa języka biegu, treningu i dążenia do celu. W 1 Kor. 9 mówi o zawodniku, który ćwiczy i panuje nad sobą. Trudno z tego zrobić pochwałę całkowitej spontaniczności.

Basia

Może problemem nie jest cel, tylko wybór wskaźnika. Łatwo policzyć rozdziały, trudniej zmierzyć cierpliwość, prawdomówność czy zdolność przebaczenia.

Tomasz

I być może właśnie dlatego wybieramy to, co policzalne. Daje szybkie poczucie postępu.

Cel czy system?

Robert

Co jest ważniejsze: konkretny cel czy codzienny rytm?

Tomasz

Cel wyznacza kierunek, ale system decyduje, czy do niego zmierzamy. Mogę powiedzieć: „chcę lepiej znać Ewangelię Jana”. To jest kierunek. Potem potrzebuję realnej praktyki: trzy razy w tygodniu czytam fragment, robię notatki, sprawdzam kontekst.

Ania

To brzmi zdrowiej niż ogólne „muszę być bardziej duchowa”. Taki cel jest tak niejasny, że człowiek może mieć ciągłe poczucie porażki.

Borys

Ważne też, żeby plan był możliwy do utrzymania. Duchowy zryw na dwa tygodnie robi wrażenie, ale dużo bardziej wartościowa bywa prosta praktyka zachowana przez lata.

Basia

Czyli mniej heroicznym początkiem, więcej wierności.

Jakie cele są naprawdę duchowe?

Robert

Załóżmy, że ktoś chce stworzyć własne cele. Co powinno się na takiej liście znaleźć?

Basia

Nie tylko praktyki religijne. Jeżeli mam problem z gniewem, duchowym celem może być nauczenie się zatrzymywania przed reakcją i naprawiania konfliktów. Jeżeli jestem chaotyczna finansowo, odpowiedzialne gospodarowanie też ma wymiar duchowy.

Borys

Paweł w Gal. 5 opisuje owoc Ducha przez cechy charakteru. To przypomina, że wzrost duchowy nie polega wyłącznie na zwiększaniu liczby czynności religijnych.

Tomasz

Można więc mieć cele w kilku obszarach: poznanie Pisma, modlitwa, charakter, relacje, służba, odpoczynek, odpowiedzialność materialna.

Ania

Dodałabym jeden niewygodny cel: coś przestać robić. Czasem wzrost wymaga usunięcia nawyku, który zabiera czas albo zatruwa umysł.

Czy można mierzyć wzrost duchowy?

Robert

To jest trudne pytanie. Jeżeli nie mierzymy niczego, łatwo się oszukiwać. Jeżeli mierzymy wszystko, łatwo wpaść w legalizm.

Borys

Można mierzyć praktykę, ale ostrożnie interpretować wynik. Liczba dni czytania Biblii mówi, czy utrzymałem nawyk. Nie mówi automatycznie, czy jestem dojrzalszy.

Basia

Czasem inni ludzie widzą zmianę lepiej niż my. Jeżeli po pół roku mój mąż mówi: „rzadziej wybuchasz”, to jest ciekawszy wskaźnik niż liczba zaznaczonych dni w kalendarzu.

Tomasz

Są też pytania jakościowe: czy szybciej przyznaję się do błędu? Czy łatwiej słucham? Czy mniej potrzebuję udowadniać rację? Czy bardziej kontroluję język?

Ania

I czy plan prowadzi mnie do Boga, czy tylko do poczucia, że jestem człowiekiem zdyscyplinowanym. Można być bardzo systematycznym i bardzo dumnym.

Kiedy dyscyplina zamienia się w obowiązek?

Robert

Skąd wiadomo, że zdrowa dyscyplina zaczyna się psuć?

Ania

Kiedy każda przerwa wywołuje poczucie katastrofy. Jeśli jeden dzień bez czytania Biblii sprawia, że czuję się jak niewierna osoba, plan zaczął rządzić sumieniem.

Borys

Albo gdy człowiek wykonuje czynność wyłącznie po to, żeby nie zepsuć serii. Czasem trzeba przerwać i zapytać, po co właściwie to robię.

Robert

Dyscyplina ma służyć relacji i posłuszeństwu. Nie może stać się sposobem zasługiwania na Bożą przychylność. Usprawiedliwienie nie przychodzi przez wykonanie planu duchowego.

Tomasz

Ale z drugiej strony hasło „relacja, nie obowiązek” bywa używane jako usprawiedliwienie zupełnego braku regularności. Każda ważna relacja potrzebuje czasu, uwagi i wierności także wtedy, gdy nie mamy idealnego nastroju.

Co robić po przerwaniu planu?

Robert

Największym wrogiem dobrego planu bywa jeden gorszy tydzień. Co wtedy?

Basia

Nie nadrabiać religijnego długu. Jeżeli nie czytałam przez pięć dni, nie muszę szóstego dnia czytać trzydziestu rozdziałów, żeby „wyjść na zero”. Wracam dziś.

Ania

To bardzo praktyczne. Perfekcjonizm mówi: skoro przerwałam, wszystko stracone. Dojrzałość mówi: wracam od następnego kroku.

Borys

Warto też sprawdzić, dlaczego plan się rozpadł. Może był nierealny. Może pora dnia nie działa. Może próbowałem zrobić za dużo naraz.

Tomasz

Dobry system powinien przeżyć zwykłe życie: chorobę dziecka, trudniejszy tydzień w pracy, wyjazd. Jeśli działa tylko w idealnych warunkach, jest projektem laboratoryjnym.

Cel, który zostaje na lata

Robert

Gdybyśmy mieli zaproponować jedną zasadę na dłużej, jaka by była?

Borys

Regularność ważniejsza od intensywności. Dziesięć minut wiernej pracy z tekstem przez lata może zmienić człowieka bardziej niż trzy wielkie zrywy.

Basia

Łączyć wiedzę z praktyką. Po przeczytaniu warto zapytać: „co z tego wynika dziś dla mojego zachowania?”.

Ania

Nie budować piętnastu celów jednocześnie. Jeden albo dwa realne kierunki są lepsze niż lista, która od początku przytłacza.

Tomasz

I co jakiś czas sprawdzać, czy cel nadal służy temu, czemu miał służyć. Plan jest narzędziem. Nie jest panem człowieka.

Po rozmowie

Duchowe cele mają sens, jeśli pomagają nadać kierunek praktyce wiary. Nie są miarą wartości człowieka i nie zastępują działania Boga. Mogą jednak chronić przed przypadkowością i wiecznym odkładaniem ważnych rzeczy.

Najzdrowsze cele są proste, konkretne i połączone z charakterem. Pozostawiają też miejsce na korektę, odpoczynek i powrót po przerwie. Dyscyplina jest dobra wtedy, gdy służy wierności, a nie wtedy, gdy zaczyna rządzić sumieniem.

Zostań z tym pytaniem

1. Jaki jeden obszar mojego życia duchowego naprawdę potrzebuje dziś uwagi?

2. Czy moje cele dotyczą również charakteru i relacji, czy tylko praktyk religijnych?

3. Czy potrafię wrócić do planu po przerwie bez nadrabiania „duchowego długu”?

4. Który element mojego planu jest nierealny i wymaga uproszczenia?

5. Czy dyscyplina pomaga mi być wierniejszym Bogu, czy daje mi przede wszystkim poczucie kontroli?

6. Po czym za pół roku poznam, że zaszła realna zmiana?

Teksty do dalszego przeczytania

Przyp. 21:5 • 1 Kor. 9:24–27 • Gal. 5:22–25 • Filip. 3:12–16 • 1 Tym. 4:7–8 • 2 Piotra 1:5–8 • Jak. 1:22–25

← Wypalenie duchowe – kiedy wiara zaczyna męczyćBiblijna skromność – więcej niż sposób ubierania →