Polityka potrafi wejść do domu szybciej niż gość – przez telefon, wiadomości, komentarze, rozmowy w pracy i rodzinne spotkania. Dla jednych jest tematem fascynującym, dla innych czymś, od czego najchętniej trzymaliby się jak najdalej.
Chrześcijanin żyje jednak w konkretnym państwie, podlega prawu, płaci podatki i doświadcza skutków decyzji publicznych. Całkowita obojętność bywa więc trudna do obrony. Z drugiej strony polityka łatwo staje się źródłem lęku, gniewu, podziałów i lojalności silniejszej niż więź z braćmi i siostrami.
Wtorkowa rozmowa zaczęła się od pytania: jak interesować się tym, co dzieje się wokół nas, a nie pozwolić, żeby bieżąca polityka przejęła nasze sumienie i tożsamość?
Czy chrześcijanin powinien interesować się polityką?
Zacznijmy od rozróżnienia. Interesować się polityką to nie to samo, co żyć polityką. Decyzje władz dotyczą prawa, podatków, edukacji, bezpieczeństwa, wolności religijnej, gospodarki. Udawanie, że to nie ma znaczenia, byłoby sztuczne.
Z drugiej strony można poświęcać polityce tyle uwagi, że człowiek codziennie wie, co powiedział każdy polityk, a nie wie, co przeczytał rano w Ewangelii.
I wtedy bieżące wydarzenia zaczynają ustalać temperaturę naszego ducha. Dobry sondaż – radość. Zły sondaż – katastrofa. Jeden nagłówek potrafi zepsuć cały dzień.
Czyli pytanie dotyczy nie tylko tego, czy czytać wiadomości, ale ile miejsca mają zajmować w naszym umyśle i jaką władzę nad nami dostają.
Państwo ma swoją rolę – i swoje granice
Rzym. 13 bywa przywoływany bardzo szeroko: władzy trzeba być posłusznym.
Paweł rzeczywiście mówi o porządku publicznym, podatkach i szacunku dla władzy. Chrześcijanin nie jest z definicji buntownikiem. Ale Biblia nie daje żadnemu państwu władzy absolutnej. W Dz. 5 apostołowie mówią: „Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”. Gdy władza żąda tego, czego Bóg zabrania, albo zabrania tego, co Bóg nakazuje, granica staje się widoczna.
To oznacza, że nie można zrobić z Rzym. 13 religijnego stempla na każdej decyzji rządu.
Ani z Dz. 5 usprawiedliwienia dla nieposłuszeństwa każdemu przepisowi, który nam się nie podoba. Między tymi tekstami trzeba zachować napięcie.
„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi.” (Dz. 5:29)
Polityczna tożsamość czy tożsamość w Chrystusie?
Największy problem zaczyna się chyba wtedy, gdy poglądy polityczne stają się dla człowieka ważniejszym znakiem przynależności niż wiara. Zaczyna myśleć: „dobry chrześcijanin musi popierać dokładnie ten pakiet poglądów, co ja”.
A przecież ludzie mogą wyciągać różne wnioski praktyczne z podobnych wartości. Ktoś mocniej akcentuje porządek, ktoś pomoc słabszym, ktoś wolność, ktoś odpowiedzialność finansową. Polityka zamienia wartości w konkretne rozwiązania i właśnie tam pojawia się wiele sporów.
Nie wszystko jest relatywne. Są sprawy moralne, wobec których Biblia jest jasna.
Zgoda. Tyle że nawet wtedy partia polityczna jest szerszym pakietem niż jedna sprawa moralna. Chrześcijanin powinien umieć oceniać każde środowisko krytycznie, również to, z którym jest mu najbardziej po drodze. Gdy przestajemy widzieć błędy „naszych”, zaczyna się partyjna lojalność, nie rozeznanie.
Jak czytać wiadomości, żeby nie zostać przez nie wychowanym?
Duża część problemu nie leży dziś w samej polityce, tylko w sposobie działania mediów. Konflikt przyciąga uwagę, oburzenie zwiększa zaangażowanie, a algorytmy pokazują nam więcej tego, przy czym zostajemy.
Człowiek może mieć wrażenie, że cały kraj płonie, bo przez godzinę oglądał wyłącznie najbardziej skrajne wydarzenia.
Dlatego warto stosować podobną higienę jak przy innych informacjach: sprawdzać źródło, oddzielać wiadomość od komentarza, nie reagować na sam nagłówek, szukać dokumentu pierwotnego, kiedy sprawa jest ważna, i świadomie ograniczać częstotliwość sprawdzania wiadomości.
I pytać: czy ta informacja wymaga ode mnie jakiegoś działania? Jeżeli nie, może nie muszę śledzić jej co godzinę. Wiedza, która nie zwiększa mojej odpowiedzialności, potrafi tylko zwiększyć mój niepokój.
Czy chrześcijanin powinien się angażować?
Samo zainteresowanie to jedno. A kandydowanie, działalność społeczna, udział w wyborach, petycjach?
Biblia nie podaje jednej współczesnej procedury politycznej dla wszystkich państw. Daje zasady: uczciwość, sprawiedliwość, troskę o słabszych, szacunek dla porządku, prymat posłuszeństwa Bogu. Zastosowanie tych zasad może wyglądać różnie zależnie od sumienia, sytuacji prawnej i funkcji człowieka.
Czyli nie robimy z aktywności politycznej testu wiary – ani w jedną, ani w drugą stronę.
Tak bym to widział. Ktoś może uznać, że jego obowiązkiem obywatelskim jest udział. Ktoś inny może zachowywać większy dystans z powodów sumienia. Wspólnota powinna bardzo uważać, żeby nie zastąpić Ewangelii jedną instrukcją polityczną.
Ale każdy odpowiada za skutki swoich decyzji i za to, czy swoje stanowisko potrafi uzasadnić czymś więcej niż sympatią do lidera.
Modlitwa za władzę, której nie lubimy
Pierwszy List do Tymoteusza nakazuje modlić się za królów i wszystkich przełożonych. Łatwo modlić się za władzę, którą popieramy.
Trudniej za tę, której nie ufamy.
Właśnie dlatego ten tekst jest dobrym testem. Modlitwa nie oznacza aprobaty. Oznacza uznanie, że również przeciwnik polityczny jest człowiekiem podlegającym Bogu, a my pragniemy pokoju, mądrych decyzji i warunków do spokojnego życia.
I modlitwa trochę odbiera smak pogardzie. Trudniej przez pół godziny wyzywać kogoś, za kogo przed chwilą prosiło się Boga o mądrość.
„Abyśmy ciche i spokojne życie wiedli we wszelkiej pobożności i uczciwości.” (1 Tym. 2:2)
Polityka w zborze
Tu dochodzimy do szczególnie delikatnej sprawy: ile polityki powinno być na nabożeństwie?
Moim zdaniem bardzo mało. Kazalnica nie jest miejscem agitacji.
Ale jeśli wydarzenie publiczne dotyka problemu moralnego albo wolności sumienia, czasem trzeba o nim powiedzieć.
Tak, tylko mówić językiem zasad, faktów i odpowiedzialności, a nie kampanii. Kościół ma formować sumienie Słowem. Gdy zaczyna wskazywać ludziom, którą drużynę polityczną mają uważać za swoją, łatwo traci zdolność krytycznej oceny tej drużyny.
I dzieli wspólnotę według linii, które nie muszą być liniami Ewangelii.
Kiedy polityka zaczyna szkodzić wierze
Po czym poznać, że zainteresowanie polityką poszło za daleko?
Gdy częściej odczuwam pogardę niż troskę. Gdy nie potrafię uczciwie przyznać racji komuś z „drugiej strony”. Gdy każdą informację interpretuję według jednego schematu. Gdy rozmowy z rodziną kończą się kłótnią. Gdy modlitwa, Biblia i służba ustępują miejsca ciągłemu komentowaniu wiadomości.
Dodałbym jeszcze: kiedy zaczynam oczekiwać od polityki tego, co Biblia przypisuje Bogu – ostatecznego bezpieczeństwa, sprawiedliwości i zbawienia.
Albo odwrotnie: kiedy każdy niekorzystny wynik traktuję jak koniec świata. Królestwo Boże nie zmienia się wraz z większością parlamentarną.
Obywatelstwo, które jest większe niż państwo
Paweł przypomina w Filip. 3:20, że nasze obywatelstwo jest w niebie. To nie unieważnia ziemskich obowiązków, ale ustawia ich hierarchię. Mogę kochać kraj, troszczyć się o jego dobro, znać historię i prawo, a jednocześnie wiedzieć, że żadne państwo nie jest Królestwem Bożym.
To chyba najlepsza ochrona zarówno przed obojętnością, jak i fanatyzmem.
Bo mogę działać odpowiedzialnie, ale nie muszę zbawiać świata wyborami.
I mogę szanować człowieka, który ma inne poglądy polityczne, jeśli obaj próbujemy być wierni Bogu i uczciwie rozumować.
Po rozmowie
Chrześcijanin ma powody, by rozumieć życie publiczne: wpływa ono na prawo, bezpieczeństwo, wolność, rodzinę i warunki służby. Zainteresowanie nie musi jednak oznaczać ciągłego zanurzenia w wiadomościach ani przywiązania do konkretnego obozu politycznego.
Biblia uznaje rolę władzy, nakazuje szacunek i modlitwę za rządzących, a jednocześnie stawia wyraźną granicę: posłuszeństwo Bogu jest nadrzędne. Żadne państwo i żadna partia nie powinny otrzymać od chrześcijanina lojalności właściwej Bogu.
Dojrzałość polityczna chrześcijanina ujawnia się również w sposobie rozmowy. Można stanowczo oceniać idee i decyzje bez pogardy dla ludzi. Można interesować się wydarzeniami bez życia w permanentnym alarmie. Można działać jako obywatel, pamiętając, że ostateczna nadzieja nie zależy od wyniku kolejnego głosowania.
Zostań z tym pytaniem
1. Ile czasu i emocji zabierają mi wiadomości polityczne w porównaniu z rzeczami, za które naprawdę odpowiadam?
2. Czy potrafię krytycznie ocenić także polityków i środowiska, które są mi bliższe?
3. Czy moje poglądy polityczne pomagają mi kochać bliźniego, czy dostarczają usprawiedliwienia dla pogardy?
4. Jak odróżniam posłuszeństwo władzy od sytuacji, w której trzeba bardziej słuchać Boga?
5. Czy umiem modlić się za rządzących, z którymi się nie zgadzam?
6. Czy wspólnota, do której należę, formuje sumienie Biblią czy polityczną lojalnością?
7. Po czym poznam, że zainteresowanie bieżącymi wydarzeniami zaczęło szkodzić mojemu pokojowi i życiu duchowemu?
Teksty do dalszego przeczytania
Rzym. 13:1–7 • Dz. 5:27–29 • 1 Tym. 2:1–2 • Filip. 3:20 • Jan 18:36 • 1 Piotra 2:13–17 • Mat. 22:15–22
