Posłuszeństwo państwu, sumienie i granice użycia przemocy
Służba wojskowa stawia chrześcijanina w miejscu, gdzie spotykają się obowiązki wobec państwa, osobiste sumienie, przykazanie miłości bliźniego i pytanie o użycie przemocy.
Temat nabiera szczególnej ostrości wtedy, gdy państwo wymaga nie tylko podatków czy podporządkowania prawu, lecz gotowości do zabicia drugiego człowieka. Jak daleko sięga chrześcijańskie posłuszeństwo władzy?
Czy państwo ma prawo wymagać służby?
Zacznijmy od tego, że Biblia nie przedstawia państwa wyłącznie jako wroga. Paweł w Rzym. 13 mówi o władzy, porządku i karaniu zła. Chrześcijanin nie może więc automatycznie odrzucać każdego obowiązku obywatelskiego tylko dlatego, że został nałożony przez państwo.
Tyle że Rzym. 13 bywa używany bardzo szeroko. Z faktu, że władza pełni określoną funkcję, nie wynika jeszcze, że każda decyzja władzy wiąże sumienie wierzącego.
Dokładnie. W Dziejach Apostolskich mamy jasną granicę: „Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”. Państwo ma kompetencje, lecz nie jest najwyższym autorytetem moralnym.
Co z żołnierzami w Nowym Testamencie?
Często pojawia się argument: w Nowym Testamencie spotykamy żołnierzy i nie ma prostego nakazu, żeby natychmiast porzucili służbę. Setnik z Kafarnaum, Korneliusz, żołnierze pytający Jana Chrzciciela. Jak to rozumieć?
To jest ważny argument i nie wolno go przemilczać. Jednocześnie te opisy nie są pełnym traktatem o etyce wojny. Jan mówi żołnierzom, żeby nikogo nie dręczyli, nie wymuszali i poprzestawali na żołdzie. Tekst pokazuje moralne wymagania wobec nich, lecz sam w sobie nie rozstrzyga wszystkich sytuacji, jakie później mogą wyniknąć ze służby wojskowej.
Dlatego potrzebujemy całego obrazu. Jezus uczy miłości nieprzyjaciół, modlitwy za prześladowców, rezygnacji z odwetu. Kiedy Piotr sięga po miecz w obronie Jezusa, Jezus go powstrzymuje. To tworzy bardzo poważne pytanie o udział ucznia Chrystusa w działaniu, którego celem jest zabicie przeciwnika.
„Miłujcie nieprzyjaciół waszych i módlcie się za tych, którzy was prześladują.” (Mat. 5:44, BW)
Obrona innych a zabijanie
Najtrudniejszy kontrargument brzmi: a jeśli nie walczę, zostawiam bezbronnych ludzi napastnikowi. Czy odmowa użycia broni nie jest wtedy moralnym wygodnictwem?
To pytanie trzeba potraktować poważnie. Pacyfizm może być łatwy, kiedy żyjemy daleko od wojny. Chrześcijanin, który odmawia zabijania, powinien być gotowy do realnej służby: ratowania rannych, ewakuacji, pomocy cywilom, logistyki, opieki. Odmowa broni nie powinna oznaczać odmowy odpowiedzialności za ludzi.
Dla mnie granicą jest świadome odebranie życia na rozkaz. Mogę uznać prawo państwa do istnienia armii, a jednocześnie dojść do wniosku, że jako uczeń Chrystusa nie mogę być wykonawcą zabicia człowieka. To jest konflikt sumienia, nie próba uchylenia się od wszelkiego obowiązku.
Czy wolno oceniać chrześcijanina, który myśli inaczej?
Wśród chrześcijan są przecież ludzie, którzy uznają teorię wojny sprawiedliwej i widzą służbę wojskową jako obronę bliźniego. Jak z nimi rozmawiać?
Rzeczowo. Trzeba rozmawiać z ich argumentami, a nie przypisywać im zamiłowania do przemocy. Oni też często wychodzą z troski o niewinnych. Pytanie brzmi, czy sposób obrony pozostaje zgodny z nauką Jezusa i wzorem apostolskim.
I odwrotnie: ktoś, kto odmawia służby z bronią, nie powinien być automatycznie nazywany tchórzem. Historia zna ludzi, którzy z powodu sumienia wybierali więzienie, represje czy służbę zastępczą. To trudno nazwać wygodnictwem.
Sumienie musi być uformowane przed kryzysem
Najgorszy moment na pierwsze poważne myślenie o tej sprawie to dzień, w którym przychodzi wezwanie. Wspólnota powinna wcześniej uczyć młodych ludzi, czym jest sumienie, granice posłuszeństwa państwu i odpowiedzialność za decyzje. Wtedy człowiek wie, dlaczego coś robi i jakie konsekwencje jest gotów ponieść.
Bo prawdziwe przekonanie kosztuje. Łatwo powiedzieć „odmówiłbym”, dopóki nie pojawia się możliwość utraty pracy, wolności albo społecznego potępienia.
Po rozmowie
Biblia uznaje rolę władz publicznych, a jednocześnie stawia posłuszeństwo Bogu ponad posłuszeństwem człowiekowi. Dla wielu chrześcijan nauczanie Jezusa o miłości nieprzyjaciół i powstrzymaniu odwetu prowadzi do odmowy służby z bronią.
Taka postawa powinna łączyć się z gotowością do służby ludziom w formach, które nie wymagają zabijania. Sumienie chrześcijańskie potrzebuje biblijnego uformowania zanim pojawi się sytuacja graniczna.
Zostań z tym pytaniem
1. Gdzie według mnie przebiega granica posłuszeństwa państwu?
2. Jak rozumiem nakaz miłości nieprzyjaciół w sytuacji wojny?
3. Czy odmowa użycia broni powinna wiązać się z gotowością do innej formy służby?
4. Czy potrafię uczciwie przedstawić argumenty chrześcijan, którzy dochodzą do odmiennego wniosku?
5. Czy moje przekonanie jest na tyle ugruntowane, że jestem gotów ponieść jego konsekwencje?
Teksty do dalszego przeczytania
Mat. 5:38–48 • Mat. 26:51–52 • Łuk. 3:14 • Dz. 5:29 • Rzym. 12:17–21 • Rzym. 13:1–7
