Czekanie jest jedną z najbardziej zwyczajnych i jednocześnie najbardziej drażniących części życia. Czekamy na decyzję, odpowiedź, poprawę zdrowia, zmianę sytuacji rodzinnej, rozwiązanie problemu, spełnienie modlitwy. Czasem kilka minut, czasem kilka lat.
W rozmowie o cierpliwości szybko okazało się, że nie chodzi jedynie o umiejętność spokojnego siedzenia. Cierpliwość ma związek z nadzieją, samokontrolą, sposobem przeżywania czasu i z pytaniem, co robimy, kiedy nie możemy przyspieszyć rezultatu.
Czy cierpliwość jest cechą charakteru?
Niektórzy ludzie mówią o sobie: „ja po prostu nie jestem cierpliwy”. Czy to jest opis temperamentu, czy wygodne usprawiedliwienie?
Pewnie jedno i drugie może się zdarzyć. Różnimy się temperamentem. Jedni szybciej reagują, inni łatwiej znoszą zwłokę. Ale gdyby cierpliwość była wyłącznie cechą wrodzoną, Biblia nie miałaby sensu, zachęcając nas, żebyśmy ją rozwijali.
Trochę jak z kondycją. Jedni mają lepszy start, ale każdy może ją ćwiczyć. Tyle że trening cierpliwości ma paskudną wadę: polega na sytuacjach, których wolelibyśmy nie mieć.
Czyli modlimy się o cierpliwość, a potem jesteśmy zaskoczeni, że pojawia się okazja do jej używania.
Biblijna cierpliwość nie jest biernością. Często oznacza wytrwałość pod ciężarem czasu. Człowiek pozostaje wierny właściwemu kierunkowi, chociaż wynik nie przychodzi szybko.
Dlaczego czekanie tak denerwuje?
Co właściwie jest najtrudniejsze w czekaniu?
Brak kontroli. Gdy mogę coś zrobić, napięcie spada. Najgorzej, kiedy decyzja leży po stronie lekarza, urzędu, pracodawcy albo drugiego człowieka.
I niepewność. Gdybym wiedziała: „odpowiedź będzie w piątek o dwunastej”, mogę się przygotować. Gorzej, kiedy nie wiem, czy to potrwa dwa dni czy dwa miesiące. Umysł próbuje wtedy sam wypełnić pustkę i zazwyczaj wybiera najgorsze scenariusze.
Technologia też nas rozpieściła. Wiadomość dochodzi w sekundę, paczkę śledzimy na mapie, film zaczyna się od razu. Potem przenosimy to oczekiwanie na rzeczy, które tak nie działają: relacje, wychowanie dzieci, zdrowienie, dojrzewanie duchowe.
Właśnie. Niektóre rzeczy można przyspieszyć, a inne można tylko zepsuć próbą przyspieszania. Rolnik może przygotować glebę, siać, podlewać, chronić roślinę. Nie może codziennie ciągnąć jej za łodygę, żeby szybciej urosła.
Cierpliwość czy odkładanie?
Jest też druga strona. Człowiek może nazwać cierpliwością zwykłą bezczynność.
Klasyczne: „czekam na właściwy moment”. I czeka pięć lat.
Dlatego trzeba pytać: czy istnieje coś, co mogę zrobić teraz? Jeśli czekam na odpowiedź z pracy, mogę w tym czasie przygotować dokumenty albo szukać innych możliwości. Jeśli relacja jest trudna, mogę nie znać rezultatu, ale mogę wykonać uczciwy krok z mojej strony.
Biblijne czekanie często jest aktywne. Dawid czekał na spełnienie obietnicy, ale w tym czasie żył, podejmował decyzje, służył, popełniał błędy i uczył się. Abraham czekał długo - i właśnie jego próby przyspieszania Bożego planu pokazują, że nie każde działanie jest dobrym działaniem.
Czyli cierpliwość nie mówi: „nic nie rób”. Mówi: „nie rób na siłę tego, czego teraz nie możesz zrobić dobrze”.
Cierpliwość wobec ludzi
Łatwiej chyba czekać na paczkę niż na zmianę człowieka.
Zdecydowanie. Zwłaszcza kiedy widzimy, co ktoś powinien zrobić. Dla nas wszystko jest jasne, a druga osoba dojrzewa do decyzji miesiącami. Wtedy zaczynamy ją popychać, przypominać, tłumaczyć po raz dziesiąty.
Co zwykle działa znakomicie. Po dziesiątym przypomnieniu człowiek natychmiast staje się dojrzalszy.
Cierpliwość wobec ludzi nie oznacza zgody na wszystko. Jeśli ktoś rani, oszukuje albo łamie granice, można reagować stanowczo. Ale jest różnica między postawieniem granicy a próbą sterowania cudzym procesem zmiany.
Dobre jest pytanie: czy chcę pomóc człowiekowi się zmienić, czy chcę przede wszystkim zmniejszyć własny dyskomfort związany z tym, że jeszcze się nie zmienił? To potrafi odsłonić nasze motywacje.
Kiedy modlitwa długo pozostaje bez odpowiedzi
Najtrudniejsza forma czekania chyba dotyczy modlitwy. Co, jeśli modlimy się miesiącami albo latami?
Wtedy łatwo zacząć liczyć: tyle razy się modliłam, więc powinna już nastąpić odpowiedź. Tylko modlitwa nie jest rachunkiem, w którym liczba powtórzeń tworzy zobowiązanie po Bożej stronie.
Czasem odpowiedź jest inna niż oczekiwaliśmy. Czasem przychodzi później. A czasem nie mamy odpowiedzi, którą umiemy rozpoznać. To trudne, bo człowiek chce sensu i domknięcia.
Psalmy pomagają właśnie dlatego, że nie udają łatwych rozwiązań. Pojawia się pytanie „jak długo?”, pojawia się skarga, ale człowiek nadal mówi do Boga. Cierpliwość wiary nie oznacza, że przestajemy pytać. Oznacza, że pytanie nie zrywa relacji.
Czyli można być niecierpliwym i jeszcze trwać cierpliwie. Brzmi jak sprzeczność, ale chyba wiem, o co chodzi.
Jak nie dać się wyprowadzić z cierpliwości?
Przejdźmy do codzienności. Kolejka, korek, ktoś po raz czwarty pyta o to samo. Co robić?
Najpierw przyjąć do wiadomości, że świat nie ma obowiązku poruszać się w moim tempie. To już jest połowa sukcesu.
Pomaga też zauważyć sygnały w ciele. Człowiek zaczyna szybciej mówić, napina szczękę, patrzy na zegarek co trzydzieści sekund. Jeśli rozpoznam ten moment wcześniej, mogę świadomie zwolnić, zamiast czekać aż wybuchnę.
I sprawdzić, czy stawka jest rzeczywiście taka wysoka. Spóźnię się pięć minut. To jest problem, ale może nie jest katastrofą moralną wymagającą ukarania wszystkich uczestników ruchu drogowego.
Cierpliwość rośnie, kiedy rozróżniamy to, co zależy od nas, od tego, co nie zależy. Mogę wyjechać wcześniej. Nie mogę sprawić, żeby wszyscy inni kierowcy zniknęli. Mogę przygotować się do rozmowy. Nie mogę zmusić drugiej osoby do natychmiastowej odpowiedzi.
Cierpliwość wobec siebie
A jak wygląda cierpliwość wobec samego siebie?
Myślę, że bywa równie trudna. Człowiek podejmuje decyzję, że zmieni nawyk, nauczy się czegoś, poprawi relację - i po dwóch tygodniach jest rozczarowany, że nadal nie jest nowym człowiekiem.
Szczególnie w życiu duchowym. Chcielibyśmy, żeby po jednym mocnym postanowieniu zniknęły stare reakcje. Tymczasem rozwój bywa bardziej podobny do długiego uczenia się niż do przełączenia wyłącznika.
Trzeba jednak uważać, żeby cierpliwość wobec siebie nie stała się pobłażliwością. Zdrowa cierpliwość mówi: „zmiana wymaga czasu, więc będę dalej pracował”. Pobłażliwość mówi: „zmiana wymaga czasu, więc właściwie nic nie muszę robić”.
Czyli nawet cierpliwość potrzebuje cierpliwego pilnowania, żeby nie zmieniła się w wymówkę.
Po rozmowie
Cierpliwość jest czymś więcej niż spokojnym czekaniem. To zdolność pozostawania wiernym dobremu kierunkowi, kiedy rezultat nie przychodzi szybko, a człowiek nie może kontrolować całego procesu.
Dojrzałe czekanie jest aktywne tam, gdzie możemy działać, i powściągliwe tam, gdzie próba przyspieszania przyniosłaby szkody. Dotyczy to relacji, modlitwy, pracy nad sobą i zwykłych codziennych opóźnień. Cierpliwość nie usuwa napięcia. Uczy, co z nim zrobić.
Zostań z tym pytaniem
1. Co najczęściej wyprowadza mnie z cierpliwości: opóźnienie, brak kontroli czy niepewność?
2. Czy w sytuacjach oczekiwania robię to, co rzeczywiście zależy ode mnie?
3. Czy zdarza mi się nazywać cierpliwością odwlekanie decyzji lub działania?
4. Jak reaguję, gdy drugi człowiek zmienia się wolniej, niż bym chciał?
5. Czy potrafię modlić się i trwać także wtedy, gdy odpowiedź nie przychodzi szybko?
6. W jakiej jednej sytuacji potrzebuję dziś mniej pośpiechu, a więcej wytrwałości?
Teksty do dalszego przeczytania
Jak. 1:2–4 • Rzym. 5:3–5 • Rzym. 12:12 • Ps. 13 • Gal. 6:9 • Hebr. 10:36 • Jak. 5:7–8
