Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Katastrofy naturalne, wojny, nagłe wypadki i społeczne kryzysy zawsze stawiały człowieka wobec własnej kruchości. Dziś widzimy je niemal natychmiast: obrazy z powodzi, pożarów, trzęsień ziemi czy bombardowanych miast pojawiają się na ekranie, zanim zdążymy zrozumieć, co właściwie się wydarzyło.

Wtorkowa rozmowa zaczęła się od pytania bardzo praktycznego: jak ludzie Biblii przeżywali sytuacje, których nie mogli kontrolować, i czego możemy się od nich nauczyć bez upraszczania cierpienia oraz bez religijnych sloganów?

Czy Biblia obiecuje bezpieczeństwo?

Leszek

Zacznijmy od czegoś, co może być niewygodne. Czy człowiek wierzący ma prawo oczekiwać, że Bóg będzie go chronił przed katastrofą, wojną albo nieszczęśliwym wypadkiem?

Alinka

Myślę, że takie oczekiwanie bardzo łatwo pojawia się samo. Modlimy się o ochronę, czytamy psalmy o schronieniu i zaczynamy myśleć, że wiara powinna tworzyć wokół człowieka coś w rodzaju niewidzialnej osłony. Problem w tym, że historia biblijna nie potwierdza tak prostego obrazu. Wierzący również tracili domy, zdrowie, bliskich, byli wypędzani i ginęli.

Robert

Trzeba odróżnić zaufanie Bogu od obietnicy bezproblemowego życia. Psalmista może powiedzieć, że Bóg jest schronieniem, a jednocześnie przechodzić przez realne zagrożenie. Schronienie nie zawsze znaczy: „nic złego mnie nie dotknie”. Czasem oznacza: „nawet w tym, co mnie spotyka, nie jestem poza Bożą ręką”.

Tomasz

To jest trudniejsze, ale chyba uczciwsze. Bo jeśli nauczymy ludzi, że dobra wiara gwarantuje ochronę, co powiemy rodzinie wierzącego, który zginął w wypadku albo w czasie wojny? Że miał za mało wiary? Taka teologia potrafi dołożyć ciężar do tragedii.

Bożena

I może prowadzić do fałszywego poczucia bezpieczeństwa. Człowiek mówi: „Bóg mnie ochroni”, więc ignoruje ostrzeżenia, nie ewakuuje się, nie przygotowuje. Wiara nie zwalnia z rozsądku.

Noe, Józef, Nehemiasz - wiara przygotowana

Leszek

W Biblii mamy też ludzi, którzy nie tylko ufali Bogu, ale bardzo konkretnie się przygotowywali.

Robert

Noe jest chyba najbardziej oczywistym przykładem. Jego wiara nie polegała na tym, że powiedział: „Bóg mnie ochroni, więc nic nie muszę robić”. Zbudował arkę. Józef, kiedy dowiedział się o nadchodzącym głodzie, organizował magazyny i system gromadzenia żywności. Nehemiasz modlił się, a jednocześnie wystawiał straże. To interesujący biblijny wzorzec: modlitwa i działanie stoją obok siebie.

Tomasz

Czyli przygotowanie nie jest brakiem wiary. Czasem właśnie wynika z odpowiedzialności. Jeśli wiem, że mieszkam na terenie zagrożonym powodzią, rozsądne zabezpieczenie dokumentów, ubezpieczenie czy plan ewakuacji nie oznaczają paniki.

Alinka

Tak samo w rodzinie. Warto wiedzieć, gdzie są dokumenty, jakie leki przyjmuje starsza osoba, jak skontaktować się z bliskimi, co zrobić przy dłuższej awarii prądu. Nie trzeba budować bunkra pod ogródkiem. Wystarczy nie zakładać, że wszystko zawsze będzie działało.

Bożena

Mnie podoba się zasada: przygotowanie powinno zwiększać spokój, a nie lęk. Jeśli gromadzenie zapasów sprawia, że codziennie myślę o katastrofie, to coś poszło za daleko.

Czy każda katastrofa jest karą?

Leszek

Kolejne pytanie pojawia się prawie zawsze po dużych tragediach: dlaczego Bóg na to pozwolił? A czasem jeszcze ostrzej: czy to była kara?

Robert

Biblia zna sądy Boga, więc nie możemy powiedzieć, że kategoria sądu w ogóle nie istnieje. Ale równie mocno ostrzega przed automatycznym przypisywaniem konkretnego nieszczęścia konkretnej winie. Jezus mówił o ludziach, na których runęła wieża w Syloe, i nie zgodził się z prostym wnioskiem, że byli większymi grzesznikami od innych.

Alinka

To ważne, bo po katastrofie zawsze znajdzie się ktoś, kto potrafi w pięć minut wyjaśnić Boże motywy. Mówi: „stało się to dlatego, że tamci ludzie robili to i to”. Tyle że często więcej wiemy o własnej potrzebie prostego wyjaśnienia niż o Bożym zamyśle.

Tomasz

I taki osąd jest szczególnie okrutny wobec ofiar. Człowiek stracił dom, dziecko albo zdrowie, a my dokładamy mu teorię, że Bóg go w ten sposób ukarał. Jeśli Biblia tego konkretnie nie mówi, powinniśmy być bardzo ostrożni.

Bożena

Czasem bardziej chrześcijańskie jest przynieść koc, jedzenie i pomoc niż komentarz teologiczny.

Wojna i moralny chaos

Leszek

Katastrofa naturalna jest jednym rodzajem zagrożenia. Wojna dodaje jeszcze coś: zło człowieka, propagandę, nienawiść, przymus.

Tomasz

I bardzo szybko dzieli ludzi na obozy. Pojawia się presja, żeby natychmiast wiedzieć, kto jest absolutnie dobry, kto absolutnie zły, jakie informacje są pewne i co powinien zrobić każdy chrześcijanin. W czasie wojny prawda też staje się polem walki.

Robert

Dlatego potrzebna jest szczególna ostrożność w mówieniu. Biblia nie daje nam prawa do odczłowieczania całych narodów. Możemy nazywać agresję agresją, zbrodnię zbrodnią i jednocześnie pamiętać, że odpowiedzialność moralna nie rozkłada się automatycznie na każdego człowieka posiadającego dany paszport.

Alinka

To trudne, bo obrazy cierpienia budzą gniew. I słusznie. Ale gniew może zostać bardzo łatwo wykorzystany przez propagandę. Człowiek przestaje sprawdzać informacje, bo wszystko, co potwierdza jego oburzenie, wydaje się prawdziwe.

Bożena

A wtedy pierwszą ofiarą wojny rzeczywiście staje się prawda. Nawet jeśli to powiedzenie jest trochę zużyte, nadal dobrze opisuje problem.

Lęk przed tym, co może się wydarzyć

Leszek

Co powiedzieć komuś, kto nie przeżywa katastrofy, ale boi się jej każdego dnia?

Alinka

Najpierw nie wyśmiewać. Lęk potrafi być realny, szczególnie jeśli ktoś ma rodzinę, dzieci, kredyt, odpowiedzialność za starszych rodziców. Zdanie „nie martw się” może być prawdziwe jako kierunek, ale często jest bardzo słabą pomocą.

Robert

Jezus, mówiąc o trosce, nie zaprzecza istnieniu realnych problemów. Kieruje uwagę człowieka na dzisiejszą odpowiedzialność. „Dosyć ma dzień swego utrapienia” można odczytać bardzo praktycznie: nie przenoś wszystkich możliwych katastrof jutra do dzisiejszego dnia.

Tomasz

Media temu nie pomagają. Człowiek może przez godzinę oglądać mapy zagrożeń, kolejne konflikty, prognozy ekonomiczne i filmy z katastrof. Po takiej sesji ma wrażenie, że świat właśnie kończy się za jego oknem, chociaż za oknem sąsiad kosi trawę.

Bożena

Dobrze więc pytać: czy ta informacja pomaga mi podjąć rozsądne działanie? Jeśli nie, a tylko podnosi napięcie, może nie potrzebuję kolejnej godziny wiadomości.

Co robić, kiedy kryzys naprawdę przychodzi?

Leszek

Spróbujmy zebrać praktyczne zasady na moment, kiedy wydarzenie przestaje być wiadomością, a dotyka nas bezpośrednio.

Robert

Po pierwsze, ochrona życia. Nie udowadniamy duchowej odwagi przez lekceważenie zagrożenia. Po drugie, sprawdzone informacje. W kryzysie plotka może być równie niebezpieczna jak brak informacji. Po trzecie, wspólnota. Samotny człowiek ma mniej zasobów niż grupa, która wie, kto potrzebuje transportu, leków czy schronienia.

Tomasz

Dodałbym prostotę decyzji. W kryzysie nie zawsze mamy pełny obraz. Wybieramy najlepsze rozwiązanie z informacji, które mamy, a później korygujemy. Perfekcyjne decyzje zwykle przychodzą dopiero po fakcie, kiedy wszyscy są ekspertami.

Alinka

I trzeba pozwolić sobie na emocje. Strach po silnym przeżyciu nie oznacza utraty wiary. Płacz nie jest duchową porażką. Psalmy pokazują ludzi, którzy drżeli, wołali, pytali, a jednocześnie trzymali się Boga.

Bożena

Wreszcie pomoc innym. Kryzys bardzo szybko pokazuje, czy nasze chrześcijaństwo jest tylko poglądem. Kto ma wodę, dzieli się wodą. Kto ma samochód, może kogoś przewieźć. Kto ma spokojniejszą głowę, może pomóc uporządkować chaos.

Czy kryzys może czegoś nauczyć?

Leszek

Nie chcę romantyzować nieszczęść. Ale czy trudne wydarzenia mogą coś odsłonić?

Bożena

Odsłaniają, co naprawdę jest ważne. Kiedy trzeba szybko wyjść z domu, nagle okazuje się, że większość rzeczy, o które zwykle walczymy, zostaje na półce.

Tomasz

Odsłaniają też jakość wspólnoty. Łatwo mówić o braterstwie w spokojny wtorek. Trudniej, kiedy ktoś naprawdę potrzebuje pieniędzy, noclegu albo kilku tygodni pomocy.

Alinka

Mogą też nauczyć pokory wobec kontroli. Mamy kalendarze, plany, ubezpieczenia i technologie, a jedna noc potrafi wszystko przestawić. To nie znaczy, że planowanie jest bez sensu. Znaczy, że plan nie jest Bogiem.

Robert

I chyba tu wracamy do sedna. Biblijna nadzieja nie polega na obietnicy, że historia będzie dla nas wygodna. Polega na tym, że nawet kiedy człowiek traci rzeczy, bezpieczeństwo, a w końcu także życie, Boży cel nie kończy się na tym, co widzimy teraz.

Po rozmowie

Katastrofy, wojny i żywioły przypominają, że człowiek nie kontroluje świata tak bardzo, jak lubi sądzić. Biblia nie daje prostego schematu, według którego wierzący jest chroniony przed każdym nieszczęściem. Daje jednak język zaufania, odpowiedzialności, wspólnoty i nadziei.

Rozsądne przygotowanie nie jest przeciwieństwem wiary. Modlitwa nie zastępuje działania, a działanie nie usuwa potrzeby modlitwy. W chwili kryzysu dojrzałość może oznaczać bardzo zwyczajne rzeczy: sprawdzić informację, pomóc słabszemu, nie szerzyć paniki, zadbać o życie i zachować człowieczeństwo.

Zostań z tym pytaniem

1. Czy moje wyobrażenie Bożej ochrony jest zgodne z całym świadectwem Biblii?

2. Czy przygotowanie na kryzys daje mi większy spokój, czy podsyca lęk?

3. Czy potrafię powstrzymać się od przypisywania konkretnej tragedii konkretnej Bożej kary bez wyraźnej podstawy biblijnej?

4. Jak reaguję na informacje wojenne i katastroficzne: sprawdzam je czy przekazuję dalej pod wpływem emocji?

5. Czy moja rodzina i wspólnota mają choć prosty plan działania na wypadek nagłej sytuacji?

6. Komu mógłbym realnie pomóc, gdyby kryzys dotknął nasze otoczenie?

Teksty do dalszego przeczytania

1 Mojż. 6:13–22 • 1 Mojż. 41:33–36 • Neh. 4:9 • Łuk. 13:1–5 • Mat. 6:25–34 • Ps. 46 • Rzym. 12:12–13

← Czy dzisiaj doświadczamy cudów? - między wiarą, opatrznością i łatwowiernościąCierpliwość - jak czekać, nie stojąc w miejscu? →