Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Kiedy ktoś coraz rzadziej pojawia się w zborze, wycofuje się z relacji albo zaczyna mówić inaczej o wierze, rodzi się pytanie: czy to tylko trudniejszy okres, czy rzeczywiście oddala się od Boga?

Temat jest delikatny, bo z jednej strony wspólnota ma troszczyć się o swoich ludzi. Z drugiej – bardzo łatwo zamienić troskę w podejrzliwość, kontrolę i ocenianie motywów, których nie znamy.

Wtorkowa rozmowa zaczęła się więc od pytania podstawowego: co naprawdę możemy rozpoznać, a czego nie powinniśmy udawać, że wiemy?

Czy w ogóle można zobaczyć, że ktoś się oddala?

Borys

Zacznijmy ostrożnie. Czy da się rozpoznać, że ktoś oddala się od Boga? Przecież nie widzimy serca.

Basia

Nie widzimy. Dlatego pierwszym błędem byłoby uznać, że pojedynczy znak daje nam pewność. Ktoś dwa razy nie przyszedł na nabożeństwo i już robimy diagnozę duchową. Może być chory, przeciążony, może opiekować się rodziną albo przeżywać coś, o czym nie wiemy.

Robert

Biblia pozwala oceniać owoce, zachowanie, kierunek życia. Nie daje nam jednak prawa do czytania cudzych motywów. Możemy zauważyć zmianę: ktoś znika, izoluje się, traci zainteresowanie wspólnotą, przestaje rozmawiać o wierze, zaczyna usprawiedliwiać rzeczy, których wcześniej nie akceptował. To są sygnały do rozmowy, nie wyrok.

Leszek

Czyli zamiast „on odchodzi od Boga” lepiej powiedzieć: „widzę kilka zmian i martwię się o niego”. To brzmi podobnie, ale ustawia nas zupełnie inaczej wobec człowieka.

Nieobecność nie zawsze znaczy to samo

Gosia

Najbardziej widoczny znak to zwykle nieobecność w zborze. Tylko że przyczyny mogą być skrajnie różne. Ktoś może mieć kryzys wiary, ktoś konflikt z ludźmi, ktoś wstyd po upadku, ktoś depresję, ktoś po prostu zmienił rytm pracy.

Borys

A czasem człowiek odchodzi dlatego, że czuje się skrzywdzony przez wspólnotę.

Robert

I to jest niewygodny przypadek, bo łatwiej powiedzieć: „oddalił się od Boga” niż zapytać, czy my go nie odepchnęliśmy. W Hebr. 10 jest wezwanie, żeby się wzajemnie pobudzać do miłości i dobrych uczynków oraz nie opuszczać wspólnych zgromadzeń. Ten tekst obciąża odpowiedzialnością również wspólnotę: mamy tworzyć środowisko, które buduje, zachęca i pomaga wytrwać.

Sygnały, które warto potraktować poważnie

Leszek

Jakie sygnały są mocniejsze niż zwykła absencja?

Basia

Długotrwałe odcinanie się od wszystkich relacji duchowych. Niechęć do każdej rozmowy, rezygnacja z modlitwy i Słowa, cynizm wobec wszystkiego, co wcześniej było ważne. Ale znów: każdy z tych znaków może mieć różne źródła.

Robert

Dodałbym zmianę sposobu usprawiedliwiania siebie. Każdy upada. Niepokojące jest raczej wtedy, gdy człowiek przestaje nazywać zło złem i zaczyna budować teorię, która pozwala mu nie zmieniać życia. Hebr. 3 ostrzega przed zatwardziałością przez oszustwo grzechu.

Gosia

A także obojętność na innych. Czasem człowiek nadal jest fizycznie obecny, ale przestał być obecny duchowo: przychodzi, wychodzi, nie chce relacji, niczego nie przyjmuje, nikogo nie wspiera. Z zewnątrz wszystko wygląda normalnie.

„Baczcie, bracia, żeby nie było czasem w kimś z was złego, niewierzącego serca.” (Hebr. 3:12)

Najpierw kontakt, potem diagnoza

Borys

Załóżmy, że naprawdę się martwimy. Jak zacząć rozmowę?

Leszek

Najgorsze: „Słyszałem, że masz problem duchowy”. Człowiek od razu wie, że już odbył się sąd bez jego udziału.

Basia

Znacznie lepiej: „Dawno cię nie widziałam. Jak się masz? Mogę w czymś pomóc?”. To zostawia przestrzeń. Czasem potrzebne są dwa czy trzy zwyczajne kontakty, zanim ktoś będzie gotów powiedzieć, co się dzieje.

Robert

Paweł w Gal. 6:1 mówi o przywracaniu człowieka w duchu łagodności i o pilnowaniu samego siebie. To bardzo ważne połączenie. Pomagający też może upaść – choćby w pychę, poczucie wyższości albo potrzebę kontroli.

Gosia

I nie każda rozmowa musi być od razu „duchową interwencją”. Czasem człowiek najpierw potrzebuje zobaczyć, że ktoś nadal chce z nim wypić herbatę.

Czy wspólnota może przesadzić z czuwaniem?

Borys

Można chyba pójść w drugą stronę i zrobić z troski nadzór.

Robert

Oczywiście. Wspólnota nie jest systemem monitorowania ludzi. Jeżeli każdy spóźniony sabat, każda zmiana ubioru, każde pytanie teologiczne i każdy gorszy tydzień stają się podejrzane, człowiek przestaje być szczery. Zaczyna zarządzać wizerunkiem.

Leszek

A wtedy najbardziej „pobożni” mogą być po prostu najlepsi w ukrywaniu.

Basia

Zdrowa wspólnota daje przestrzeń na pytania, smutek, wątpliwości i okres słabości. Jeśli człowiek wie, że przyznanie „nie radzę sobie” wywoła panikę albo plotki, prawdopodobnie nic nie powie.

Kryzys wiary nie zawsze jest odejściem

Gosia

Chciałabym obronić ludzi, którzy zadają trudne pytania. Czasem ktoś zaczyna czytać, sprawdzać, ma wątpliwości i otoczenie od razu interpretuje to jako duchowy chłód.

Robert

To błąd. Wątpliwość może prowadzić do odejścia, ale może też prowadzić do głębszej, bardziej świadomej wiary. Tomasz miał pytania. Berejczycy sprawdzali nauczanie. Problemem nie jest samo pytanie, lecz to, co z nim robimy i czy nadal uczciwie szukamy prawdy.

Borys

Czyli człowiek, który wszystko potwierdza, niekoniecznie jest bliżej Boga niż ktoś, kto przeżywa uczciwy kryzys.

Leszek

Czasem kryzys burzy wiarę odziedziczoną i zmusza do zbudowania własnego przekonania. To może być bolesne, ale nie zawsze jest złe.

Kiedy potrzebna jest stanowczość

Borys

Nie chciałbym jednak, żeby łagodność oznaczała, że nigdy nie nazywamy rzeczy po imieniu.

Robert

Nie musi. Jeśli widzimy jawne, niszczące zachowanie, szczególnie takie, które krzywdzi innych, miłość może wymagać stanowczości. Jezus podał w Mat. 18 drogę rozmowy: najpierw bezpośrednio, potem z udziałem kolejnych osób, a dopiero później szerzej. To przeciwieństwo obmawiania.

Gosia

Ważna jest kolejność. Często ludzie zaczynają od etapu trzeciego – wszyscy wiedzą, tylko zainteresowany jeszcze nie.

Basia

I cel: odzyskanie człowieka, ochrona innych i prawda. Nie upokorzenie, nie pokaz siły, nie „wygranie sprawy”.

A jeśli ktoś naprawdę odchodzi?

Leszek

Co jeśli po wszystkich rozmowach człowiek mówi: „Nie chcę już być częścią zboru”?

Robert

Nie możemy zatrzymać nikogo siłą. Możemy jasno powiedzieć, w czym się nie zgadzamy, możemy ostrzec, możemy się modlić, możemy zostawić otwarte drzwi. Ale wiary nie da się utrzymać zewnętrznym naciskiem.

Basia

Przypowieść o synu marnotrawnym jest mocna również dlatego, że ojciec pozwala synowi odejść. Nie przestaje go kochać, ale nie przykuwa go do domu.

Borys

Czyli czasem najbardziej dojrzałą formą troski jest obecność bez pogoni: „jeśli będziesz chciał rozmawiać, jestem”.

Gosia

I bez satysfakcji typu „a nie mówiłam”, jeśli wróci.

Po rozmowie

Oddalanie się od Boga nie zawsze zaczyna się od spektakularnej decyzji. Częściej jest procesem: zaniedbane relacje, rezygnacja z modlitwy i Słowa, narastający cynizm, ukrywane życie albo stopniowa utrata zainteresowania wspólnotą. Jednak te same zewnętrzne objawy mogą mieć również inne przyczyny – zmęczenie, zranienie, chorobę, kryzys rodzinny czy uczciwe pytania.

Dlatego chrześcijańska troska powinna zaczynać się od relacji, nie od etykiety. Zauważyć, zapytać, wysłuchać, pomóc. Jeżeli potrzebne jest napomnienie, ma służyć odzyskaniu człowieka i ochronie wspólnoty, a nie zaspokojeniu potrzeby kontroli.

Wspólnota, która chce pomagać ludziom wracać, musi być miejscem, w którym można bezpiecznie powiedzieć: „mam problem”, „nie rozumiem”, „upadłem”, „jestem zraniony”. Tam, gdzie każda słabość natychmiast staje się plotką, ludzie uczą się ukrywania, nie dojrzewania.

Zostań z tym pytaniem

1. Czy odróżniam faktyczny niepokój o człowieka od własnej potrzeby kontrolowania go?

2. Czy potrafię zapytać „jak się masz?” bez przygotowanej z góry diagnozy?

3. Jak reagujemy w zborze na kogoś, kto przyznaje się do wątpliwości albo upadku?

4. Czy nieobecność traktujemy jako sygnał do kontaktu czy jako dowód duchowej winy?

5. Czy w naszej wspólnocie łatwo jest wrócić po dłuższej nieobecności?

6. Jak wygląda biblijne napominanie, kiedy problem jest realny i poważny?

7. Czy potrafimy pozostawić otwarte drzwi człowiekowi, którego nie jesteśmy w stanie zatrzymać?

Teksty do dalszego przeczytania

Hebr. 3:12–13 • Hebr. 10:24–25 • Gal. 6:1–2 • Mat. 18:15–17 • Łuk. 15:11–32 • Jak. 5:19–20 • 1 Tes. 5:14

← Czystość umysłu – jak strzec myśli bez życia w lęku?Chrześcijanin a kultura – wpływać na świat czy się od niego odcinać? →