Modlitwa jest jednym z najbardziej osobistych obszarów wiary. Łatwo mówić o zaufaniu, kiedy prosimy o sprawy niewielkie. Znacznie trudniej, gdy modlimy się długo o zdrowie, dziecko, małżeństwo, pracę, nawrócenie bliskiej osoby albo rozwiązanie sytuacji, która z każdym tygodniem staje się cięższa.
Wtedy pojawia się pytanie, którego wielu wierzących boi się wypowiedzieć głośno: co zrobić, gdy modlitwa nie przynosi widocznej odpowiedzi? Czy prosimy źle? Czy brakuje nam wiary? Czy Bóg milczy? A może odpowiedź wygląda inaczej, niż sobie wyobrażaliśmy?
Czy brak odpowiedzi oznacza brak wysłuchania?
Zacznijmy od doświadczenia, które zna chyba każdy wierzący. Modlisz się o coś ważnego, tydzień, miesiąc, czasem lata, i nic się nie zmienia. Pierwsza myśl bywa bardzo prosta: Bóg nie odpowiedział.
Tylko co właściwie nazywamy odpowiedzią? Najczęściej mamy w głowie jeden pożądany wynik. Jeżeli proszę o uzdrowienie, odpowiedzią nazywam uzdrowienie. Jeżeli proszę o pracę, odpowiedzią nazywam konkretną pracę. Tymczasem sama modlitwa zakłada, że zwracam się do Kogoś, kto ma własną wolę i widzi więcej niż ja.
To dobrze widać w Getsemane. Jezus prosił o oddalenie kielicha, a jednocześnie podporządkował swoją prośbę woli Ojca. Modlitwa nie jest techniką wymuszania wyniku. Jest zwróceniem się do Boga z realną prośbą i realnym zaufaniem.
I właśnie to jest trudne. Bo czasem człowiek nie potrzebuje teologicznego zdania, tylko chciałby po prostu usłyszeć: tak, będzie dobrze. A tego nie zawsze możemy uczciwie powiedzieć.
Czy brak rezultatu świadczy o słabej wierze?
W środowiskach religijnych można czasem usłyszeć: gdybyś naprawdę wierzył, otrzymałbyś. To bardzo ciężkie zdanie, szczególnie wobec kogoś chorego albo pogrążonego w żałobie.
I zbyt proste. Paweł prosił o usunięcie swojego „ciernia”, a odpowiedź nie polegała na usunięciu problemu. Wierni ludzie w Biblii przechodzili przez cierpienie mimo modlitwy. Wiara nie jest gwarancją, że wszystkie nasze prośby zostaną spełnione w oczekiwanej formie.
Czyli można modlić się z wiarą i nadal nie otrzymać tego, o co się prosi?
Tak. Wiara dotyczy przede wszystkim Boga, a nie pewności konkretnego scenariusza. To zasadnicza różnica.
Milczenie Boga
Najtrudniejsze bywa chyba nie samo „nie”, tylko cisza. Gdy człowiek nawet nie wie, czy ma dalej prosić, czy coś zmienić, czy po prostu czekać.
Psalmy są tu bardzo uczciwe. „Jak długo?” to przecież modlitwa. Człowiek może wierzyć i jednocześnie doświadczać poczucia opuszczenia. Biblia nie cenzuruje takich zdań.
To ważne, bo religijne udawanie szybko niszczy modlitwę. Jeśli jestem rozczarowany, mogę powiedzieć Bogu, że jestem rozczarowany. On przecież i tak zna mój stan.
A czasem właśnie uczciwa modlitwa jest pierwszym krokiem do tego, żeby przestać traktować Boga jak automat do spełniania próśb.
Czy trzeba modlić się ciągle o to samo?
Jezus mówił o wytrwałości w modlitwie. Czy to oznacza, że powinniśmy powtarzać tę samą prośbę aż do skutku?
Wytrwałość nie oznacza magicznej liczby powtórzeń. Może znaczyć, że sprawa nadal jest dla mnie ważna i regularnie powierzam ją Bogu. Jednocześnie modlitwa może dojrzewać. Na początku proszę wyłącznie o zmianę sytuacji, później także o mądrość, cierpliwość, właściwe decyzje i siłę do przejścia przez to, czego nie mogę zmienić.
Czyli modlitwa może zmieniać nie tylko okoliczności, lecz także modlącego się człowieka.
I czasem właśnie tę zmianę zauważamy dopiero po dłuższym czasie.
Kiedy trzeba działać, a nie tylko czekać?
Jest jeszcze ryzyko, że modlitwą przykrywamy brak działania. Ktoś modli się o pracę, ale nie wysyła zgłoszeń. O poprawę małżeństwa, ale nie chce rozmawiać. O zdrowie, ale ignoruje leczenie.
To dobra uwaga. Modlitwa nie zwalnia z odpowiedzialności.
Nehemiasz modlił się i jednocześnie organizował pracę. Paweł modlił się i planował podróże. Zaufanie Bogu nie oznacza bezczynności. Jeżeli istnieje rozsądny krok, który mogę wykonać, modlitwa powinna mnie do odpowiedzialności prowadzić, nie od niej odciągać.
A kiedy odpowiedź brzmi „nie”?
To chyba najtrudniejsze słowo w całej rozmowie.
Bo człowiek często potrafi przyjąć „jeszcze nie”, ale „nie” uderza w nasze wyobrażenie o dobrym zakończeniu.
I wtedy wracamy do zaufania. Chrześcijańska nadzieja nie polega na tym, że każda historia zakończy się po naszej myśli przed śmiercią. Ostateczna nadzieja Biblii jest większa: zmartwychwstanie, Królestwo Boga, ostateczne usunięcie zła i śmierci.
Czyli czasem odpowiedź na modlitwę nie mieści się w granicach tego jednego etapu życia. To trudne, ale uczciwe.
Po rozmowie
Brak widocznego rezultatu nie dowodzi, że modlitwa była bezwartościowa ani że człowiekowi zabrakło wiary. Biblia zna zarówno modlitwy szybko wysłuchane, jak i długie oczekiwanie, odmowę oraz sytuacje, w których człowiek pozostaje z pytaniem.
Dojrzała modlitwa pozwala prosić konkretnie, działać odpowiedzialnie i jednocześnie pozostawić Bogu prawo do odpowiedzi innej niż nasza. Czasem zmienia się sytuacja. Czasem zmienia się człowiek. Czasem pozostaje cierpliwe „jak długo?”. W każdym z tych przypadków modlitwa nadal może być prawdziwa.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy traktuję modlitwę bardziej jak relację z Bogiem czy sposób uzyskania konkretnego wyniku?
2. Jak reaguję, gdy odpowiedź nie przychodzi w czasie, który uznaję za rozsądny?
3. Czy istnieje sprawa, w której modlitwą zastępuję działanie, które powinienem podjąć?
4. Czy potrafię powiedzieć Bogu także o rozczarowaniu, złości i niezrozumieniu?
5. Czy moja nadzieja opiera się na konkretnym scenariuszu, czy na charakterze Boga i obietnicy zmartwychwstania?
Teksty do dalszego przeczytania
Ps. 13; Ps. 42; Mat. 26:36–44; Łuk. 18:1–8; 2 Kor. 12:7–10; Filip. 4:6–7; Jak. 1:5–8; Obj. 21:1–5.
