Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Można kochać kraj, język i historię, pamiętając jednocześnie, że żadna ziemska wspólnota nie ma prawa zająć miejsca należnego Bogu.

Patriotyzm potrafi łączyć ludzi, ale potrafi też bardzo szybko stać się narzędziem podziału. Dla jednych oznacza troskę o kraj, pamięć historyczną, język i odpowiedzialność za wspólnotę. Dla innych kojarzy się z polityką, nacjonalizmem albo presją, żeby własny naród uważać za lepszy od innych.

Chrześcijanin żyje jednocześnie w kilku porządkach. Ma rodzinę, lokalną społeczność, państwo, język, historię i kulturę. Jednocześnie należy do wspólnoty wiary, która przekracza granice narodowe. Jak te lojalności uporządkować?

Czy patriotyzm jest biblijny?

Borys

Zacząłbym od pytania prowokacyjnego: czy Biblia w ogóle nakazuje patriotyzm?

Gosia

Wprost takim słowem chyba nie. Pokazuje jednak ludzi przywiązanych do swojej ziemi i narodu. Paweł mówi o wielkim bólu z powodu Izraela. Nehemiasz przeżywa stan Jerozolimy.

Robert

To ważne rozróżnienie. Biblia nie ustanawia współczesnej ideologii patriotycznej, ale uznaje naturalną więź człowieka z rodziną, ludem, miejscem i historią. Taka więź sama w sobie nie jest czymś podejrzanym.

Tomasz

Czyli można kochać swój kraj bez potrzeby dowodzenia, że jest najlepszy.

Robert

Właśnie. Miłość nie wymaga rankingu.

Ojczyzna, naród i państwo to nie to samo

Alinka

W rozmowach często mieszamy trzy rzeczy: naród, państwo i ojczyznę.

Robert

Tak. Państwo to struktura prawna i polityczna. Naród to wspólnota historii, kultury, języka i pamięci, choć granice tego pojęcia bywają różne. Ojczyzna ma jeszcze wymiar osobisty – miejsce zakorzenienia, krajobraz, język dzieciństwa, ludzie i wspomnienia. Można być przywiązanym do ojczyzny i jednocześnie krytycznie oceniać działania państwa.

Borys

To ważne, bo krytyka rządu bywa czasem przedstawiana jako brak patriotyzmu.

Tomasz

A przecież państwo nie jest moralnie nieomylne. Historia dostarcza aż nadto przykładów.

Czy chrześcijanin powinien być lojalny wobec państwa?

Gosia

Nowy Testament mówi o podporządkowaniu władzom. Jak daleko to idzie?

Robert

Władza ma swoją rolę: utrzymanie porządku, ochronę, wymiar sprawiedliwości. Chrześcijanin nie powinien z zasady gardzić prawem czy instytucjami. Ale posłuszeństwo państwu nie jest absolutne.

„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi.” (Dz. Ap. 5:29)

Alinka

Czyli lojalność wobec państwa kończy się tam, gdzie państwo żąda czegoś sprzecznego z posłuszeństwem Bogu.

Robert

Tak. I dlatego chrześcijaństwo zawsze niesie w sobie pewną granicę wobec każdej władzy politycznej. Żaden rząd, naród ani przywódca nie może stać się najwyższym autorytetem moralnym.

Naród jako bożek

Borys

Kiedy patriotyzm przekracza granicę i staje się nacjonalizmem?

Tomasz

Może wtedy, kiedy własny naród zaczynamy oceniać inną miarą niż cudzy. Nasze błędy są „skomplikowaną historią”, cudze są dowodem złego charakteru całego narodu.

Gosia

Albo kiedy człowiek czuje, że krytyka własnego kraju jest niemal zdradą.

Robert

Dodałbym jeszcze jeden test: czy przynależność narodowa zaczyna decydować o wartości człowieka. Chrześcijaństwo nie pozwala uznać, że Polak, Niemiec, Ukrainiec, Żyd czy Rosjanin ma większą lub mniejszą godność tylko dlatego, że urodził się w konkretnym miejscu.

Alinka

Czyli zdrowy patriotyzm potrafi kochać swoje bez pogardy dla cudzego.

Robert

Tak. To jedno z najprostszych kryteriów.

Pamięć historyczna bez mitologii

Tomasz

Patriotyzm bardzo mocno opiera się na historii. Tylko historia narodowa prawie zawsze ma swoich bohaterów, traumy i legendy.

Robert

I tutaj potrzebujemy uczciwości. Dojrzała wspólnota potrafi pamiętać dobro i bohaterstwo, a jednocześnie przyznać się do własnych win. Jeśli historia służy wyłącznie budowaniu poczucia niewinności, przestaje być historią, a staje się mitologią.

Borys

To trudne, bo ludzie często odbierają przyznanie się do win przodków jako atak na własną tożsamość.

Gosia

A przecież prawda nie poniża. Poniżające jest raczej kłamstwo utrzymywane tylko po to, żeby dobrze o sobie myśleć.

Flaga, hymn, symbole

Alinka

A co z symbolami narodowymi? Czy chrześcijanin może okazywać im szacunek?

Robert

Może okazywać szacunek symbolom wspólnoty politycznej i historycznej, dopóki nie nadaje im charakteru religijnego. Symbol pomaga wyrazić pamięć i przynależność. Problem pojawia się, kiedy od człowieka oczekuje się gestu, który jego sumienie rozumie jako akt czci należnej wyłącznie Bogu.

Tomasz

Czyli znowu potrzebujemy rozróżnienia między szacunkiem obywatelskim a kultem.

Robert

Dokładnie.

Chrześcijanin i „obcy”

Gosia

Patriotyzm jest łatwy, dopóki mówimy o własnych. Test zaczyna się przy obcych, migrantach, uchodźcach, ludziach z narodu, z którym mamy trudną historię.

Borys

Wtedy wychodzi, czy nasza tożsamość narodowa jest ważniejsza niż przykazanie miłości bliźniego.

Robert

Nie każda polityka migracyjna jest dobra i chrześcijanin może dyskutować o bezpieczeństwie, granicach czy odpowiedzialności państwa. Nie może jednak pozwolić, by język polityczny odebrał konkretnemu człowiekowi ludzką godność. To są dwa różne poziomy rozmowy.

„Nasza ojczyzna jest w niebie”

Tomasz

Najmocniejsze zdanie w tym temacie to chyba słowa Pawła, że nasza ojczyzna jest w niebie.

Robert

Tak, bo one porządkują wszystkie ziemskie lojalności. Polska może być moją ojczyzną w znaczeniu historycznym, kulturowym i rodzinnym. Nie jest jednak moim ostatecznym Królestwem. Chrześcijanin nie może pozwolić, żeby interes narodowy unieważnił przykazania Boga.

Alinka

To chyba pozwala też spokojniej patrzeć na naród. Mogę go kochać bez konieczności bronienia każdego jego błędu.

Robert

I właśnie wtedy miłość staje się dojrzalsza.

Jak wygląda patriotyzm na co dzień?

Borys

Jeżeli odłożymy wielkie słowa, co właściwie zostaje?

Gosia

Uczciwe płacenie podatków, dbanie o wspólne miejsce, odpowiedzialna praca, szacunek do prawa, pomoc sąsiadom, interesowanie się historią i tym, co dzieje się w kraju.

Tomasz

I chyba również gotowość do krytyki, kiedy dzieje się coś złego.

Robert

Tak. Patriotyzm nie musi być głośny. Bardzo często jest zwyczajną odpowiedzialnością za dobro wspólne. Człowiek, który pięknie mówi o ojczyźnie, a oszukuje wspólnotę, niszczy dokładnie to, co deklaruje, że kocha.

Po rozmowie

Chrześcijanin może kochać swoją ojczyznę, język, historię i kulturę. Może być wdzięczny za dobro otrzymane od wcześniejszych pokoleń i czuć odpowiedzialność za wspólnotę, w której żyje.

Jednocześnie każda ziemska lojalność pozostaje ograniczona. Państwo nie jest Bogiem, naród nie jest Kościołem, a patriotyzm nie jest miarą wartości człowieka. Najbezpieczniejszy patriotyzm to taki, który potrafi kochać własne, mówić prawdę o własnych błędach i szanować ludzi spoza własnej wspólnoty.

Zostań z tym pytaniem

1. Co dla mnie osobiście znaczy słowo „ojczyzna”?

2. Czy potrafię krytycznie mówić o własnym narodzie bez pogardy dla niego?

3. Czy oceniam własny naród i inne narody według tej samej miary moralnej?

4. Gdzie przebiega granica mojej lojalności wobec państwa?

5. Czy mój patriotyzm prowadzi do odpowiedzialności za dobro wspólne, czy głównie do deklaracji?

Teksty do dalszego przeczytania

Jer. 29:4–7 • Mat. 22:17–21 • Dz. Ap. 5:27–29 • Rzym. 13:1–7 • Gal. 3:26–29 • Filip. 3:20 • 1 Piotra 2:11–17

← „Życie jest czadowe” – czy chrześcijanin umie się cieszyć?Czujność – jak być gotowym i nie żyć w ciągłym alarmie? →