„Wyjdź ze strefy komfortu” stało się jednym z najczęściej powtarzanych haseł rozwojowych. Ma zachęcać do odwagi, próbowania nowych rzeczy i przełamywania lęku. Problem w tym, że każde dobre hasło po odpowiednio wielu powtórzeniach zaczyna udawać prawdę uniwersalną.
Czy rozwój rzeczywiście zawsze wymaga dyskomfortu? Czy człowiek powinien regularnie robić rzeczy, których się boi? Gdzie kończy się zdrowe wyzwanie, a zaczyna przeciążenie, lekkomyślność albo przemoc wobec samego siebie?
Co właściwie nazywamy strefą komfortu?
Zanim zaczniemy z niej wychodzić, dobrze byłoby wiedzieć, czym ona jest.
Najprościej: obszar sytuacji, czynności i relacji, które są dla nas przewidywalne i nie wymagają dużego wysiłku adaptacyjnego. Nie musi to znaczyć, że są przyjemne. Człowiek może tkwić w bardzo niewygodnej sytuacji tylko dlatego, że jest znajoma.
To ważne. Ktoś może przez lata pracować w miejscu, którego nie lubi, i nadal mówić, że boi się zmiany. To nie jest komfort w sensie przyjemności. To komfort w sensie przewidywalności.
Czyli bardziej „strefa znanego” niż „strefa wygody”.
Tak. I dlatego samo opuszczenie jej nie jest automatycznie wartością. Mogę wyjść ze znanej sytuacji w stronę czegoś głupiego albo niebezpiecznego. Nowość sama w sobie nie jest cnotą.
Czy rozwój potrzebuje dyskomfortu?
Ale jednak wiele ważnych rzeczy jest początkowo niekomfortowych.
Oczywiście. Pierwsze wystąpienie publiczne, trudna rozmowa, nauka nowej umiejętności, rozpoczęcie ćwiczeń, wejście do nowej grupy. Człowiek nie ma jeszcze doświadczenia, więc pojawia się napięcie.
Rozwój często odbywa się w obszarze lekkiego lub umiarkowanego napięcia. Zadanie jest trochę większe niż nasze obecne przyzwyczajenie, ale nadal możliwe do udźwignięcia. Wtedy uczymy się, że potrafimy więcej, niż zakładaliśmy.
Problem zaczyna się, gdy ktoś myśli: skoro trochę dyskomfortu pomaga, to dużo dyskomfortu pomoże jeszcze bardziej.
A to nie działa. Człowiek przeciążony przestaje się uczyć. Zaczyna tylko przetrwać sytuację. Dlatego nie każde „rzucenie na głęboką wodę” jest mądre.
Odwaga czy przemoc wobec siebie?
Jak odróżnić odwagę od zmuszania siebie ponad miarę?
Warto patrzeć na proporcje i cel. Jeżeli ktoś boi się prowadzić krótką rozmowę z obcą osobą, a chce nauczyć się kontaktu z ludźmi, mały krok jest uzasadniony. Wysłanie go od razu na scenę przed tysiącem osób może jedynie utrwalić lęk.
Pomaga pytanie: „Czy to doświadczenie zwiększa moje możliwości, czy tylko udowadnia, że potrafię cierpieć?”. Bo kultura rozwoju czasem zaczyna gloryfikować dyskomfort sam w sobie.
Są ludzie, którzy lubią ekstremalne wyzwania i to jest ich temperament. Nie powinni jednak robić z własnego temperamentu przepisu dla wszystkich.
Szczególnie że ktoś może mieć za sobą zupełnie inne doświadczenia. To, co dla jednej osoby jest małym stresem, dla drugiej może uruchamiać bardzo silny lęk. Porównywanie ludzi jest tutaj wyjątkowo niesprawiedliwe.
Czy Jezus wyprowadzał ludzi ze strefy komfortu?
W Biblii mamy przecież mnóstwo wezwań do wyjścia z tego, co znane. Abraham opuszcza swój kraj, uczniowie zostawiają dotychczasowe życie, Piotr wychodzi z łodzi.
Tak, ale nie wyciągałbym z tego zasady: „Bóg zawsze każe robić coś, czego się boisz”. Biblia pokazuje konkretne powołania i konkretne akty posłuszeństwa. Czasem wierność wymaga wielkiej zmiany, a czasem właśnie pozostania na miejscu i cierpliwego robienia tego samego.
To ważne rozróżnienie. Dyskomfort może towarzyszyć posłuszeństwu, ale nie jest dowodem posłuszeństwa. Sam fakt, że coś jest trudne, nie oznacza jeszcze, że Bóg tego ode mnie wymaga.
Podobnie komfort nie musi oznaczać stagnacji. Człowiek może dojrzale odpoczywać, być wdzięczny za stabilność, pielęgnować rodzinę i wykonywać zwykłe obowiązki. Nie trzeba co roku przeprowadzać rewolucji, żeby życie miało sens.
Może dobre pytanie brzmi: „Czy pozostaję tutaj z mądrego wyboru, czy dlatego, że lęk nie pozwala mi nawet rozważyć innej możliwości?”.
Lęk, który ostrzega, i lęk, który więzi
Czy każdy lęk trzeba przełamywać?
Nie. Lęk jest również systemem ostrzegawczym. Jeżeli boję się wejść na niestabilną konstrukcję bez zabezpieczenia, nie potrzebuję ćwiczenia „wychodzenia ze strefy komfortu”. Potrzebuję rozsądku.
To zabawne, jak niektóre poradniki rozwojowe potrafią opisywać zwykłą ostrożność jak wadę charakteru.
Z drugiej strony lęk bywa nadmierny. Człowiek może unikać zwykłej rozmowy, badania lekarskiego, telefonu, podjęcia decyzji czy nowej umiejętności tylko dlatego, że chce natychmiast zredukować napięcie. Każde uniknięcie daje ulgę, ale długoterminowo wzmacnia przekonanie: „nie poradzę sobie”.
Czyli trzeba pytać, czy lęk chroni mnie przed realnym zagrożeniem, czy przed samym uczuciem dyskomfortu.
Małe kroki zamiast wielkich skoków
Załóżmy, że wiem już, iż unikam czegoś z lęku. Jak ruszyć?
Stopniowo. Jeśli ktoś boi się wystąpień, może najpierw powiedzieć kilka zdań w małej grupie. Potem poprowadzić fragment spotkania. Później większą część. Doświadczenie sukcesu buduje realną pewność siebie.
To znacznie sensowniejsze niż czekanie, aż lęk całkowicie zniknie. Często nie znika przed działaniem. Zmniejsza się dopiero po serii doświadczeń, w których człowiek zobaczył, że potrafi przejść przez napięcie.
Czyli odwaga nie oznacza braku lęku.
Raczej zdolność działania mimo lęku, kiedy mamy wystarczający powód, żeby działać.
I chyba ważne, żeby ten powód był własny. Nie wychodzę ze swojej strefy tylko dlatego, że ktoś w internecie powiedział, że „prawdziwy rozwój zaczyna się tam, gdzie kończy się komfort”.
Strefa komfortu w życiu duchowym
Jak ten temat wygląda w wierze?
Można przyzwyczaić się do środowiska, języka i sposobu myślenia. Wtedy każde pytanie z zewnątrz odbieramy jak zagrożenie. To jest intelektualna strefa komfortu.
I tutaj warto się wystawiać na uczciwe pytania. Sprawdzać własne argumenty, czytać tekst w kontekście, słuchać, co właściwie mówi druga strona. Przekonanie, którego nie wolno dotknąć pytaniem, staje się bardzo kruche.
Może być też strefa komfortu służby. Robię od lat tylko to, co znam, choć pojawia się potrzeba nauczenia się czegoś nowego albo przekazania części odpowiedzialności innym.
Ale znów: nie każdy musi robić wszystko. Dojrzałość to również znajomość własnych ograniczeń i talentów. Służba nie polega na ciągłym udowadnianiu sobie, że potrafię jeszcze więcej.
Czyli rozwój duchowy obejmuje zarówno gotowość do kroku naprzód, jak i umiejętność powiedzenia: „tego teraz nie powinienem brać na siebie”.
A co z odpoczynkiem?
Mam wrażenie, że kultura wychodzenia ze strefy komfortu ma problem z odpoczynkiem.
Bo odpoczynek łatwo wygląda jak brak ambicji. Jeżeli każdą wolną chwilę mamy przeznaczać na rozwój, trening, naukę i przekraczanie siebie, to człowiek zamienia życie w niekończący się projekt naprawczy.
A szabat jest wręcz regularnym wejściem w przestrzeń, w której człowiek nie musi stale zwiększać swojej wydajności. To mocny kontrast wobec przekonania, że wartość dnia zależy od liczby osiągnięć.
Regeneracja jest częścią zdolności do rozwoju. Organizm, uwaga i emocje potrzebują okresów niższego obciążenia. Brak odpoczynku nie jest dowodem odwagi.
Czasem największym wyjściem ze strefy komfortu dla osoby stale aktywnej jest właśnie usiąść i niczego nie poprawiać.
To może być najbardziej niepopularna wersja tego hasła.
Jak rozpoznać dobry następny krok?
Zakończmy kryteriami. Po czym poznać, że warto wejść w dyskomfort?
Po pierwsze: istnieje sensowny cel. Nie cierpimy dla samego cierpienia.
Po drugie: koszt jest proporcjonalny. Wyzwanie może być trudne, ale nie powinno niepotrzebnie niszczyć zdrowia, relacji czy podstawowego bezpieczeństwa.
Po trzecie: sprawdzamy motyw. Czy robię to z przekonania, czy dlatego, że boję się wyglądać na tchórza? Presja grupy potrafi udawać odwagę.
Po czwarte: można zacząć od kroku, który trochę przekracza dotychczasową granicę, zamiast od razu skakać na drugi brzeg.
I po piąte: po doświadczeniu warto ocenić, czego się nauczyłam. Nie każde wyjście musi się udać, żeby było wartościowe. Ale powinno zostawiać wiedzę, a nie tylko zmęczenie.
Po rozmowie
Strefa komfortu jest potrzebna. To obszar, w którym odpoczywamy, korzystamy z wypracowanych umiejętności i funkcjonujemy bez ciągłego napięcia. Człowiek, który nie ma żadnej bezpiecznej przestrzeni, nie rozwija się szybciej - zwykle szybciej się wyczerpuje.
Jednocześnie życie nie może zostać zamknięte wyłącznie w tym, co znane. Lęk, przyzwyczajenie i potrzeba kontroli potrafią ograniczać człowieka bardziej, niż zdaje sobie z tego sprawę. Wtedy potrzebny jest krok w stronę czegoś nowego.
Mądrość polega na rozróżnianiu. Nie każdy dyskomfort jest rozwojem, nie każdy komfort jest stagnacją, a odwaga nie wymaga lekkomyślności. Dobry krok prowadzi do ważnego celu i respektuje realne możliwości człowieka.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy moja obecna stabilność jest świadomym wyborem, czy przede wszystkim unikaniem lęku?
2. W jakiej dziedzinie od dawna odkładam mały krok dlatego, że chcę najpierw przestać się bać?
3. Czy zdarza mi się podejmować ryzyko tylko po to, by udowodnić coś sobie albo innym?
4. Czy potrafię odpoczywać bez poczucia, że powinienem w tym czasie „pracować nad sobą”?
5. Jak odróżniam realne ostrzeżenie od lęku przed samym dyskomfortem?
6. Jaki niewielki, konkretny krok rozszerzyłby dziś moje możliwości bez niepotrzebnego przeciążenia?
Teksty do dalszego przeczytania
1 Mojż. 12:1–4 • Mat. 14:28–31 • 2 Tym. 1:7 • Przyp. 22:3 • Mar. 6:31 • Mar. 2:27
