„Bądź wdzięczny” brzmi dobrze na pocztówce. Znacznie trudniej brzmi przy łóżku chorego, po stracie pracy, w czasie rodzinnego konfliktu albo wtedy, gdy człowiek długo modli się o coś ważnego i nie widzi odpowiedzi.
Czy biblijne wezwanie do wdzięczności oznacza, że chrześcijanin powinien zawsze wyglądać na pogodnego? Czy można być wdzięcznym i jednocześnie smutnym, rozczarowanym albo zmęczonym? A gdzie przebiega granica między wiarą a wypieraniem bólu?
Wdzięczność nie wymaga nazywania zła dobrem
Najpierw chciałabym odsunąć jedno nieporozumienie. Jeżeli dzieje się krzywda, choroba albo strata, nie musimy mówić: „to wspaniałe”. Biblia nigdzie nie uczy, że zło staje się dobrem tylko dlatego, że chcemy zachować duchową postawę.
Czasem ludzie boją się powiedzieć „to boli”, bo wydaje im się, że zabrzmi to jak brak wiary. Tymczasem Psalmy są pełne skargi, pytań, płaczu. Wdzięczność nie kasuje języka lamentu.
Paweł pisze: „za wszystko dziękujcie” i „we wszystkim dziękujcie”. Trzeba uważać, żeby nie zrobić z tego nakazu emocjonalnego uśmiechu. Wdzięczność jest zwróceniem uwagi na dobro Boga również wtedy, gdy konkretna sytuacja pozostaje trudna.
Czyli mogę powiedzieć jednocześnie: „to, co się wydarzyło, jest bardzo bolesne” oraz „nadal mam za co dziękować”. Te dwa zdania się nie wykluczają.
Duchowe wyparcie bólu
Zdarza się, że religijny język służy do zamykania rozmowy. Ktoś mówi o stracie, a my od razu odpowiadamy: „musisz być wdzięczny”, „Bóg wie lepiej”, „wszystko ma cel”. To może być teologicznie poprawne w pewnym sensie, ale w niewłaściwym momencie brzmi jak odmowa wysłuchania człowieka.
Właśnie. Wdzięczność staje się toksycznym hasłem, gdy używamy jej do uciszania cierpienia. Człowiek wtedy nie tylko cierpi, ale jeszcze czuje się winny, że nie potrafi cierpieć wystarczająco pogodnie.
Jezus przy grobie Łazarza zapłakał. Wiedział przecież, co za chwilę zrobi. To dla mnie ważne: świadomość nadziei nie wyklucza łez.
I dlatego dojrzała wiara potrafi pomieścić dwie prawdy naraz. Mogę ufać Bogu i nie rozumieć sytuacji. Mogę dziękować za ludzi, którzy są obok, i jednocześnie opłakiwać to, co straciłem.
Co wdzięczność robi z uwagą?
Mam wrażenie, że wdzięczność jest też pewną dyscypliną uwagi. Kiedy jesteśmy w kryzysie, umysł naturalnie koncentruje się na zagrożeniu i stracie. To potrzebne, ale może zająć całe pole widzenia.
I wtedy pytanie „co mimo wszystko jest dobre?” nie oznacza unieważniania bólu. Ono poszerza kadr. Może nadal mam ludzi, którzy mnie kochają. Może mam dach nad głową, możliwość leczenia, kolejny dzień życia, Słowo Boże, wspólnotę.
Warto zauważyć słowo „mimo wszystko”. Nie: „zamiast tego, co boli”. Wdzięczność dodaje do obrazu elementy, które cierpienie łatwo zasłania.
To ma też wymiar moralny. Człowiek, który widzi tylko to, czego nie ma, bardzo łatwo staje się zgorzkniały. Człowiek wdzięczny nie musi mieć więcej. Po prostu lepiej rozpoznaje to, co już otrzymał.
Czy można ćwiczyć wdzięczność?
Można chyba zacząć bardzo prosto. Nie od wielkich zdań. Od nazwania jednej konkretnej rzeczy dziennie, za którą rzeczywiście jestem wdzięczna. Nie „za wszystko”, tylko za tę rozmowę, ten posiłek, pomoc, możliwość odpoczynku.
Dobrze, jeśli nie staje się to kolejnym obowiązkiem do odhaczenia. Lista wdzięczności może pomagać, ale można ją też pisać mechanicznie i niczego nie zauważać.
Modlitwa dziękczynna ma tu przewagę, bo kieruje wdzięczność do Kogoś. To nie jest tylko ćwiczenie poprawiające nastrój. Człowiek rozpoznaje dar i Dawcę.
Paweł w Filipian 4 łączy modlitwę, prośbę i dziękczynienie. Czyli nie trzeba wybierać: albo proszę o zmianę trudnej sytuacji, albo jestem wdzięczny. Mogę robić jedno i drugie.
Wdzięczność wobec człowieka
Jest jeszcze prosty wymiar, o którym łatwo zapomnieć: mówić ludziom, za co jesteśmy im wdzięczni.
Tak. Czasem bardzo długo pamiętamy cudze błędy, a dobre rzeczy traktujemy jak oczywistość. W małżeństwie, rodzinie czy zborze jedno konkretne „dziękuję za to, że...” potrafi zmienić klimat bardziej niż ogólne komplementy.
I chyba szczególnie warto dziękować za rzeczy zwyczajne. Za niezauważalną służbę, punktualność, cierpliwość, przygotowany posiłek, telefon w trudnym czasie. Właśnie zwyczajne dobro najłatwiej zaczynamy uważać za należne.
Po rozmowie
Wdzięczność nie jest zaprzeczaniem cierpieniu. Dojrzała wdzięczność widzi rzeczywistość w całości: nazywa stratę stratą, zło złem i ból bólem, a jednocześnie nie pozwala, by to one stały się jedyną treścią życia.
Chrześcijańska wdzięczność ma adresata. Nie jest autosugestią, że wszystko jest dobrze. Jest uznaniem, że nawet w świecie pełnym niepewności człowiek nadal otrzymuje dobro, a ostateczna nadzieja nie zależy wyłącznie od aktualnych okoliczności.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy potrafię mówić o bólu bez poczucia, że tym samym zdradzam wiarę?
2. Czy używam słów o wdzięczności do pocieszania, czy czasem do uciszania cudzych trudnych emocji?
3. Jakie trzy konkretne rzeczy z ostatniego tygodnia przyjąłem jako oczywiste, choć były darem?
4. Komu powinienem podziękować za coś, czego zwykle nie zauważam?
5. Czy moja wdzięczność prowadzi mnie do Boga, czy jest tylko techniką poprawiania nastroju?
Teksty do dalszego przeczytania
Ps. 13; Ps. 103:1–5; Jana 11:32–36; Filip. 4:4–7; 1 Tes. 5:16–18; Kol. 3:15–17; Hab. 3:17–19.
