Władza pojawia się niemal wszędzie: w państwie, miejscu pracy, rodzinie, szkole i wspólnocie. Jedni podlegają decyzjom innych, inni sami odpowiadają za ludzi. Biblia nie traktuje władzy jako czegoś obojętnego. Pokazuje zarówno potrzebę porządku, jak i niebezpieczeństwo nadużycia siły.
Wtorkowa rozmowa dotyczyła dwóch stron tej samej relacji: jak zachowywać się wobec tych, którzy mają nad nami władzę, oraz jak sprawować odpowiedzialność wobec ludzi, którzy zostali nam powierzeni.
Czy każdej władzy trzeba być posłusznym?
Zacznijmy od tekstu, który zwykle pojawia się pierwszy: „Każdy człowiek niech się poddaje władzom zwierzchnim” z Rzym. 13. Czy to oznacza obowiązek podporządkowania się każdej decyzji przełożonego albo państwa?
Nie. Paweł mówi o zasadzie porządku i o funkcji władzy, a nie o absolutnym prawie człowieka do żądania wszystkiego. Ta sama Biblia pokazuje apostołów, którzy wobec zakazu głoszenia odpowiedzieli: „Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”. Granica pojawia się wtedy, gdy posłuszeństwo człowiekowi wymagałoby nieposłuszeństwa Bogu.
Problem w tym, że można bardzo łatwo użyć tej zasady jako wymówki. Ktoś nie lubi polecenia szefa i natychmiast mówi o sumieniu albo wolności.
Właśnie dlatego warto odróżniać niewygodne polecenie od polecenia niegodziwego. Przełożony może wymagać czegoś, co mi się nie podoba, a nadal ma do tego prawo. Chrześcijańska postawa nie polega na tym, że wykonuję tylko te obowiązki, które sam wcześniej zatwierdziłem.
Czyli pierwsze pytanie brzmi nie: „Czy mi się to podoba?”, ale: „Czy to jest zgodne z prawem, moimi obowiązkami i sumieniem ukształtowanym przez Słowo?”.
Szacunek nie oznacza bezkrytyczności
Można szanować funkcję człowieka, a jednocześnie widzieć jego błędy. To ważne, bo czasem mamy tylko dwa tryby: albo idealizujemy przełożonego, albo po pierwszym rozczarowaniu przestajemy uznawać jego autorytet.
Biblia jest pod tym względem bardzo realistyczna. Dawid uznawał pozycję Saula, ale nie udawał, że Saul postępuje właściwie. Apostołowie modlili się za władców, choć władcy nie byli wzorem pobożności. Szacunek nie wymaga fałszowania rzeczywistości.
W pracy wygląda to podobnie. Można powiedzieć przełożonemu: „Nie zgadzam się z tą decyzją” albo „Widzę tutaj ryzyko”. Sposób ma znaczenie. Krytyka nie musi być buntem.
A czasem prawdziwą lojalnością jest właśnie ostrzeżenie. Człowiek, który zawsze mówi szefowi to, co szef chce usłyszeć, niekoniecznie jest dobrym pracownikiem.
Co, gdy przełożony przekracza granice?
A co w sytuacji, kiedy ktoś używa stanowiska do poniżania, zastraszania albo wymuszania rzeczy niewłaściwych?
Wtedy chrześcijańska łagodność nie oznacza biernego znoszenia wszystkiego. Można postawić granicę, udokumentować sytuację, skorzystać z procedur, porozmawiać z wyższym przełożonym albo w poważnych przypadkach z odpowiednimi instytucjami.
Trzeba uważać na religijne hasło „bądź posłuszny”, bo bywa używane do ochrony nadużycia. Władza według Biblii jest odpowiedzialnością, a nie prywatną własnością człowieka. Jeśli ktoś wykorzystuje ją do krzywdzenia, przekracza jej sens.
I warto pamiętać, że możliwość odejścia z toksycznego miejsca nie zawsze jest natychmiastowa. Człowiek może potrzebować planu, czasu, pomocy. Nie powinniśmy go zawstydzać pytaniem: „Dlaczego jeszcze tam jesteś?”.
A jak traktować podwładnych?
Druga strona tematu jest chyba jeszcze bardziej wymagająca. Łatwo mówić o złych przełożonych. Co się dzieje, kiedy sami dostajemy władzę?
Wtedy szybko wychodzi, czy człowiek traktował wcześniejsze narzekania poważnie. Można przez lata krytykować szefów, a po awansie powtórzyć dokładnie ich zachowania.
Jezus podał bardzo mocny wzorzec. Powiedział, że władcy narodów „panują” nad ludźmi, ale między uczniami ma być inaczej: wielkość ma wyrażać się w służbie. To nie znosi odpowiedzialności ani prawa do podejmowania decyzji. Zmienia sposób używania pozycji.
„Ktokolwiek by chciał między wami być wielki, niech będzie sługą waszym.” (Mar. 10:43)
Czyli dobry przełożony nie jest człowiekiem, który nigdy nie wymaga. Powinien jasno określać zadania, rozliczać pracę i reagować na zaniedbania. Służba nie oznacza pobłażliwości.
Ale sposób rozliczania wiele mówi. Czy poprawiam błąd, czy upokarzam człowieka? Czy krytykuję przy wszystkich? Czy pamiętam, że podwładny ma rodzinę, ograniczenia i godność niezależną od wyniku pracy?
Władza ujawnia charakter
Czasem mówi się, że władza psuje. Może raczej ujawnia to, co wcześniej było schowane?
Często daje człowiekowi możliwość robienia tego, na co wcześniej nie miał siły. Dlatego potrzebne są granice, kontrola i rozliczalność. Nawet dobry człowiek nie powinien budować systemu, w którym nikt nie może mu zadać pytania.
To dotyczy także zboru. Funkcja duchowa nie czyni nikogo nieomylnym. Im większy wpływ, tym większa potrzeba przejrzystości.
I może najprostszy test: czy ludzie, którzy są ode mnie zależni, mogą powiedzieć mi prawdę bez strachu? Jeśli nie, to mam problem z tym, jak używam swojej pozycji.
To dobre zakończenie. Władza może chronić porządek i pomagać ludziom, ale wymaga pokory po obu stronach: u tych, którzy podlegają, i u tych, którzy prowadzą.
Po rozmowie
Biblia uznaje potrzebę władzy i porządku, ale nie daje żadnemu człowiekowi absolutnego prawa nad drugim. Posłuszeństwo ma granice wyznaczone przez wierność Bogu i sumienie kształtowane przez Jego Słowo.
Osoba sprawująca władzę odpowiada nie tylko za wynik, ale również za sposób traktowania ludzi. Chrześcijański model przywództwa łączy wymagania, sprawiedliwość, przejrzystość i służbę.
Dojrzałość ujawnia się zarówno w tym, jak przyjmujemy polecenia, których nie lubimy, jak i w tym, co robimy z możliwością wydawania poleceń innym.
Zostań z tym pytaniem
1. Jak reaguję, gdy przełożony podejmuje decyzję, z którą się nie zgadzam?
2. Czy potrafię odróżnić polecenie niewygodne od polecenia moralnie niewłaściwego?
3. Czy osoby zależne ode mnie mogą bezpiecznie zwrócić mi uwagę?
4. Czy używam swojej pozycji do służenia ludziom, czy do budowania własnego znaczenia?
5. Gdzie w moim życiu potrzebuję dziś więcej odwagi wobec władzy, a gdzie więcej pokory?
Teksty do dalszego przeczytania
Rzym. 13:1–7 • Dz. 5:27–29 • Mar. 10:42–45 • Kol. 3:22–4:1 • 1 Piotra 2:13–17 • Przyp. 11:14
