Żyjemy w świecie, w którym cisza stała się czymś podejrzanym. Telefon potrafi wypełnić każdą wolną minutę, a samotność bywa traktowana wyłącznie jak problem do usunięcia. Tymczasem Biblia pokazuje zarówno bolesne doświadczenie osamotnienia, jak i dobrowolne wycofanie się na chwilę, żeby odzyskać właściwą perspektywę.
Rozmowa dotyczyła więc dwóch zjawisk, które łatwo pomylić: samotności, która rani, oraz ciszy i odosobnienia, które mogą człowieka porządkować.
Czy cisza naprawdę jest nam potrzebna?
Zaczęłabym od czegoś prostego. Kiedy ostatnio byliśmy przez pół godziny naprawdę sami – bez telefonu, muzyki, filmu, rozmowy i przewijania wiadomości? Mam wrażenie, że dla wielu ludzi sama cisza stała się niewygodna.
Bo cisza odbiera nam możliwość ucieczki. Kiedy wszystko milknie, zaczynam słyszeć własne myśli. A one nie zawsze są przyjemne.
Z drugiej strony nie każda osoba potrzebuje tyle samo samotności. Ktoś odpoczywa wśród ludzi, ktoś inny po kilku godzinach rozmów jest wyczerpany. Nie chciałabym robić z ciszy kolejnego religijnego obowiązku.
I słusznie. Biblia nie ustanawia liczby minut ciszy dziennie. Pokazuje jednak rytm wycofania i powrotu. Jezus bywał wśród tłumów, nauczał, służył, rozmawiał, a jednocześnie odchodził na miejsca ustronne. To ważne: odosobnienie nie było ucieczką od ludzi, tylko częścią odpowiedzialnego życia pośród ludzi.
„Sam zaś oddalał się na pustkowia i modlił się.” (Łuk. 5:16)
Samotność wybrana i samotność narzucona
Tu chyba trzeba bardzo mocno rozróżnić dwie rzeczy. Mogę wyłączyć telefon i pójść sama na spacer, bo tego potrzebuję. Ale mogę też być sama, bo nikt do mnie nie dzwoni, nikogo nie obchodzę albo po stracie bliskiej osoby wracam do pustego domu. To nie jest to samo doświadczenie.
Tak. Łatwo powiedzieć komuś samotnemu: „wykorzystaj ten czas na modlitwę”. Tylko że człowiek czasem nie potrzebuje kolejnej rady, lecz obecności.
Biblia mówi o człowieku jako istocie relacyjnej. Już w opisie stworzenia pojawia się zdanie, że niedobrze jest człowiekowi być samemu. Nie znaczy to, że każda chwila samotności jest zła. Znaczy, że trwałe odcięcie od relacji nie jest ideałem duchowym.
Czyli cisza może być lekarstwem na hałas, ale nie zastąpi wspólnoty.
I odwrotnie: wspólnota nie zastąpi ciszy. Można być ciągle wśród ludzi i ani razu naprawdę nie spotkać się z własnym wnętrzem.
Co właściwie dzieje się w ciszy?
Czasem po kilku minutach ciszy zaczynam widzieć rzeczy, które wcześniej zagłuszałam: urazę, zmęczenie, zazdrość, strach, pytania do Boga. Czy to znaczy, że cisza pogarsza nasz stan?
Raczej go ujawnia. Termometr nie wywołuje gorączki. Cisza często działa podobnie. Pokazuje, co już w nas było.
I właśnie dlatego może być niewygodna. Człowiek odkrywa, że problemem nie zawsze jest świat dookoła. Czasem problem siedzi bardzo blisko.
Ale jest też druga strona. Jeżeli człowiek ma skłonność do ciągłego analizowania siebie, samotność może zamienić się w krążenie wokół tych samych myśli. Dlatego potrzebujemy nie tylko ciszy, lecz również Słowa, modlitwy i kontaktu z ludźmi, którzy pomagają odzyskać proporcje.
Czy samotność może być miejscem spotkania z Bogiem?
W Biblii wiele ważnych momentów wydarza się z dala od tłumu. Mojżesz na pustyni, Eliasz w drodze, Jezus w miejscach ustronnych. Nie chodzi chyba o romantyzowanie samotności, lecz o to, że kiedy odpada część bodźców, człowiek może wyraźniej zobaczyć, co jest naprawdę ważne.
Tak, ale trzeba uważać na kolejne uproszczenie. Bóg nie jest bardziej obecny w lesie niż w kuchni, pracy czy zborze. To człowiek bywa bardziej obecny. Cisza nie „ściąga” Boga. Ona pomaga nam przestać być wszędzie naraz.
To bardzo współczesny problem. Możemy siedzieć przy stole z rodziną, a psychicznie być w pięciu innych miejscach.
Dlatego może praktyką duchową jest dziś czasem zwykłe odłożenie telefonu i świadome bycie tam, gdzie naprawdę jesteśmy.
Kiedy cisza staje się ucieczką?
Można też lubić samotność z niewłaściwego powodu. Nie dlatego, że potrzebuję uporządkować myśli, tylko dlatego, że nie chcę znosić ludzi, konfliktów i odpowiedzialności.
Albo ktoś mówi: „ja już nikogo nie potrzebuję”. To brzmi jak siła, ale czasem jest ochroną po zranieniu.
Dojrzała samotność powinna pomagać wrócić do relacji z większym pokojem i odpowiedzialnością. Jeżeli powoduje coraz większą niechęć do ludzi, zamykanie się i pogardę, warto zapytać, czy naprawdę służy wzrostowi.
Czyli dobrym testem jest pytanie: kim staję się po czasie ciszy? Bardziej obecna, cierpliwa i gotowa do relacji czy bardziej zamknięta?
Po rozmowie
Cisza sama w sobie nie jest ani święta, ani groźna. Jej wartość zależy od tego, co z nią robimy. Może ujawnić zmęczenie, uporządkować myśli i stworzyć przestrzeń na modlitwę. Może też zostać użyta jako sposób ucieczki od ludzi i odpowiedzialności.
Podobnie samotność ma dwa oblicza. Dobrowolne odosobnienie bywa potrzebne. Narzucone osamotnienie może boleć i wymagać obecności drugiego człowieka. Chrześcijańskie życie potrzebuje zarówno ciszy, jak i wspólnoty.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy potrafię zostać sam bez natychmiastowego sięgania po telefon lub inne bodźce?
2. Co pojawia się w moich myślach, kiedy robi się cicho?
3. Czy moja potrzeba samotności pomaga mi wracać do ludzi, czy raczej od nich uciekać?
4. Czy znam kogoś, dla kogo samotność nie jest wyborem i komu potrzebna jest moja obecność?
5. Jak mógłby wyglądać w moim tygodniu prosty, realny czas ciszy przed Bogiem?
Teksty do dalszego przeczytania
Rodz. 2:18; Ps. 46:11; 1 Król. 19:4–13; Mar. 1:35; Łuk. 5:15–16; Hebr. 10:24–25.
