Wojny, napięcia polityczne, katastrofy, kryzysy gospodarcze, epidemie, przemiany społeczne - niemal każde pokolenie chrześcijan potrafiło wskazać wydarzenia, które wyglądały jak potwierdzenie, że koniec jest bardzo blisko.
Czy obecne czasy rzeczywiście można traktować jako szczególne znaki końca? A może ciągłe ogłaszanie, że „to już”, paradoksalnie osłabia czujność, skoro podobne zapowiedzi padają od dziesięcioleci i stuleci?
Każde pokolenie widzi własny kryzys z bliska
Zacznijmy od doświadczenia. Kiedy oglądamy wiadomości, łatwo odnieść wrażenie, że świat nigdy nie był tak niestabilny. Czy to dobre kryterium?
Raczej słabe. Człowiek zawsze przeżywa własną epokę w wysokiej rozdzielczości, a poprzednie zna z kilku stron podręcznika. Dla ludzi żyjących podczas dwóch wojen światowych, epidemii dżumy, wielkiego głodu czy prześladowań ich świat również mógł wyglądać jak końcowa faza historii.
Ale przecież Biblia mówi o znakach.
Oczywiście. Problem polega na tym, jak je czytamy. W Mateusza 24 Jezus wymienia wojny, głody, trzęsienia ziemi i prześladowania, ale jednocześnie mówi: „to jeszcze nie koniec”. Czyli samo wystąpienie dramatycznych wydarzeń nie upoważnia do natychmiastowego układania kalendarza.
To ciekawe, bo często cytujemy pierwszą część listy, a pomijamy ostrzeżenie przed zbyt szybkim wnioskiem.
„To już na pewno” - problem z pewnością
Dlaczego ludzie tak łatwo chcą powiedzieć: „To już na pewno ostatnie lata”?
Pewność daje poczucie kontroli. Niepewność jest trudniejsza.
Dochodzi też efekt sensacyjności. Wiadomość „trzeba być wiernym każdego dnia” jest prawdziwa, ale medialnie przegrywa z: „Właśnie spełniło się proroctwo i zostały nam trzy lata”.
A historia chrześcijaństwa zna mnóstwo wyliczeń i prognoz, które nie przetrwały próby czasu. Każda taka pomyłka ma koszt. Nie tylko ośmiesza autora. Może też osłabić wrażliwość ludzi na prawdziwe biblijne wezwanie do czuwania.
Trochę jak alarm, który włącza się codziennie bez pożaru. Po pewnym czasie nikt nie wychodzi z budynku.
Czujność to nie ciągłe napięcie
Skoro mamy nie wyznaczać dat i nie żyć sensacją, to czym jest czujność?
W Nowym Testamencie czuwanie jest przede wszystkim postawą moralną i duchową. Człowiek ma być wierny, trzeźwy, gotowy. Przypowieści Jezusa nie zachęcają do siedzenia przy oknie i liczenia znaków, tylko do odpowiedzialnego życia do momentu przyjścia Pana.
To bardzo praktyczne. Sługa z Mateusza 24 zostaje oceniony nie za to, czy dobrze obliczył termin powrotu pana, ale za to, jak wykonywał zadanie podczas jego nieobecności.
Czyli można bardzo interesować się proroctwami, a jednocześnie być duchowo nieprzygotowanym.
I można nie znać wszystkich szczegółów chronologii, a być człowiekiem gotowym, bo żyje uczciwie przed Bogiem.
Czy świat rzeczywiście zmierza w określonym kierunku?
Nie chciałbym jednak pójść w drugą skrajność i powiedzieć: „Nic się nie dzieje, wszystkie epoki są takie same”. Biblia przecież pokazuje, że historia ma cel.
Tak. Chrześcijańska nadzieja jest eschatologiczna - oczekujemy realnego powrotu Chrystusa i domknięcia historii. Sceptycyzm wobec konkretnych sensacyjnych interpretacji nie powinien prowadzić do sceptycyzmu wobec samej obietnicy.
Dobrze też rozróżnić trend od daty. Możemy obserwować zjawiska pasujące do biblijnego obrazu świata: konflikty, moralne zamieszanie, presję na ludzi wierzących, rozwój możliwości kontroli. Ale przejście od „to jest warte uwagi” do „to jest dokładnie ten proroczy punkt i wiem, co wydarzy się za chwilę” wymaga dowodu, którego zwykle nie mamy.
Czyli można być uważnym bez udawania pewności.
To chyba dobra zasada dla całego tematu.
Znaki a nagłówki wiadomości
Jak nie dać się wciągnąć w dopasowywanie każdego newsa do proroctwa?
Zacząć od tekstu biblijnego, nie od wiadomości. Jeżeli najpierw widzę wydarzenie, a potem szukam wersetu, który do niego pasuje, łatwo zrobię z Biblii gazetowy komentarz.
I trzeba sprawdzać źródła. Tematy eschatologiczne są wyjątkowo podatne na fałszywe informacje: rzekome ustawy, tajne dokumenty, wyrwane wypowiedzi polityków, stare nagrania opisane jako nowe. Chrześcijanin nie broni prawdy, kiedy bez sprawdzenia rozpowszechnia coś dlatego, że pasuje do jego scenariusza.
Właśnie. Jeżeli twierdzimy, że prawda ma dla nas znaczenie, metodę sprawdzania informacji powinniśmy stosować szczególnie tam, gdzie bardzo chcemy, żeby coś okazało się prawdziwe.
Bo wtedy jesteśmy najbardziej podatni na potwierdzanie własnych oczekiwań.
Strach jako paliwo religijności
Czy straszenie końcem może prowadzić ludzi do Boga?
Może ich skłonić do chwilowej refleksji. Pytanie, co zostaje później.
Strach bywa sygnałem ostrzegawczym, ale jest słabym fundamentem trwałej wiary. Jeśli ktoś wraca do Boga tylko dlatego, że usłyszał, iż „za chwilę wszystko się skończy”, jego zaangażowanie może opaść razem z kolejną niespełnioną prognozą.
Poza tym Ewangelia nie jest przede wszystkim komunikatem: „Bój się, bo nadchodzi katastrofa”. Jest wezwaniem do pojednania z Bogiem, życia w prawdzie i nadziei związanej z Chrystusem.
A więc ostrzeżenie ma swoje miejsce, ale nie powinno zastąpić dobrej nowiny.
„Pan zwleka” - drugie niebezpieczeństwo
Jezus pokazuje też drugą stronę. Sługa mówi w sercu: „Pan mój zwleka”. Co to znaczy dzisiaj?
Że opóźnienie może zostać zamienione w argument przeciw czujności. „Mówili o tym moi dziadkowie, nic się nie wydarzyło, więc nie ma się czym przejmować”. To jest równie niebezpieczne jak nieustanne ogłaszanie dat.
Czyli sens biblijnego oczekiwania polega na tym, że termin nie jest nam potrzebny do wierności.
Dokładnie. Gdybyśmy znali datę, pokusa byłaby oczywista: żyć po swojemu do odpowiednio wcześniejszego terminu. Niewiedza sprawdza, czy naprawdę chcemy żyć wiernie, czy tylko zdać egzamin w ostatnim tygodniu.
Trochę jak uczeń, który pyta wyłącznie, czy to będzie na sprawdzianie.
Co robić z proroctwami?
Jak więc studiować proroctwa, żeby nie popaść ani w sensację, ani w obojętność?
Po pierwsze, czytać całe teksty i ich kontekst. Po drugie, rozróżniać to, co tekst mówi jasno, od naszych modeli interpretacyjnych. Po trzecie, uczciwie zaznaczać stopień pewności. Po czwarte, pytać o cel proroctwa. Jeśli studiowanie proroctw czyni nas bardziej pysznymi, przestraszonymi i pochłoniętymi wiadomościami, a mniej wiernymi, łagodnymi i odpowiedzialnymi, warto sprawdzić, czy nie zgubiliśmy celu.
To jest ważne: proroctwo ma przygotować człowieka, a nie tylko zaspokoić ciekawość.
I chronić nadzieję. Biblijna eschatologia kończy się zwycięstwem Boga, a nie wiecznym strachem przed kolejnym nagłówkiem.
Gdyby Chrystus przyszedł później, niż myślimy
Ostatnie pytanie. Jak żyć, gdyby okazało się, że historia potrwa jeszcze długo?
Tak samo odpowiedzialnie. Zakładać rodziny, wychowywać dzieci, pracować, planować, pomagać ludziom.
Właśnie. Gotowość na powrót Chrystusa nie jest przeciwieństwem długofalowego myślenia. Można oczekiwać Pana i jednocześnie sadzić drzewo, którego cień zobaczy dopiero następne pokolenie. Chrześcijańska czujność nie unieważnia codziennych obowiązków - nadaje im kierunek.
A gdyby przyszedł wcześniej, niż myślimy?
Tym bardziej dobrze, jeśli zastanie nas przy tym, co mieliśmy robić.
Czyli zamiast pytać codziennie: „Czy to już?”, warto czasem zapytać: „Czy jestem wierny dzisiaj?”.
Po rozmowie
Biblijna nauka o końcu historii ma budzić czujność, nadzieję i wierność. Łatwo jednak zamienić ją w system ciągłego alarmu, w którym każde dramatyczne wydarzenie staje się rzekomo ostatecznym dowodem, że znamy kolejność najbliższych miesięcy.
Zdrowa postawa łączy dwie rzeczy: realne oczekiwanie powrotu Chrystusa oraz pokorę wobec tego, czego nie wiemy. Pozwala obserwować świat, sprawdzać informacje i studiować proroctwa bez budowania wiary na sensacyjnych prognozach.
Czuwanie w Nowym Testamencie ma bardzo praktyczny wymiar. Chodzi o to, jak żyjemy, komu służymy, co robimy z powierzonym zadaniem i czy pozostajemy wierni także wtedy, gdy oczekiwanie się przedłuża.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy informacje o „znakach końca” prowadzą mnie do wierności, czy głównie do lęku i nieustannego śledzenia wiadomości?
2. Czy potrafię odróżnić jasne stwierdzenie tekstu biblijnego od własnego modelu interpretacji?
3. Jak reaguję na kolejne niespełnione prognozy dotyczące końca?
4. Czy sprawdzam wiadomości, które pasują do moich proroczych oczekiwań, równie starannie jak te, które im przeczą?
5. Czy moje zainteresowanie proroctwami pomaga mi lepiej żyć dzisiaj?
6. Czy umiałbym pozostać wierny, gdyby powrót Chrystusa nastąpił znacznie później, niż się spodziewam?
7. Co w praktyce oznacza dla mnie „czuwać”?
Teksty do dalszego przeczytania
Mat. 24:4-14 • Mat. 24:36-51 • Mat. 25:1-30 • 1 Tes. 5:1-11 • 2 Piotra 3:3-14 • Obj. 22:12-20
