Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Rady są tanie. Często pojawiają się natychmiast, szczególnie wtedy, gdy problem dotyczy kogoś innego. „Nie przejmuj się”, „musisz odpuścić”, „będzie dobrze”, „ja na twoim miejscu...” - znamy te zdania i prawdopodobnie sami nieraz ich używaliśmy.

Wtorkowy temat dotyczył pytania, czym właściwie jest dobra rada. Czy każda rada udzielona w dobrej intencji naprawdę pomaga? Kiedy warto mówić, a kiedy większą pomocą będzie słuchanie? I dlaczego tak łatwo powtarzamy recepty, których sami nigdy nie musieliśmy sprawdzić?

Dlaczego tak lubimy radzić?

Gosia

Zacznijmy od niewygodnego pytania. Dlaczego ludzie tak chętnie udzielają rad?

Borys

Bo cudzy problem jest prostszy od własnego. Z zewnątrz widzimy kilka faktów i rozwiązanie wydaje się oczywiste. Nie czujemy całego ciężaru konsekwencji.

Ania

Rada daje też poczucie użyteczności. Ktoś opowiada o cierpieniu, a my czujemy napięcie, bo nie wiemy, co powiedzieć. Więc szybko produkujemy rozwiązanie, żeby przestać czuć bezradność.

Maciek

Czasem rada jest sposobem na zakończenie rozmowy. „Będzie dobrze” może znaczyć: „nie wiem, co z tym zrobić, przejdźmy do czegoś łatwiejszego”.

Robert

Dlatego dobra intencja nie wystarcza. Można szczerze chcieć pomóc i jednocześnie powiedzieć coś banalnego, nietrafnego albo nawet szkodliwego. Mądrość zaczyna się od rozpoznania, czy człowiek w ogóle prosi nas o rozwiązanie.

Czy człowiek chce rady, czy chce zostać wysłuchany?

Gosia

To chyba kluczowe. Jak to rozpoznać?

Ania

Najprościej zapytać: „Chcesz, żebym tylko posłuchała, czy chcesz razem poszukać rozwiązania?”. To jedno zdanie potrafi uratować całą rozmowę.

Borys

Mężczyźni chyba szczególnie mają tendencję do trybu naprawczego. Ktoś mówi o problemie, a my już po drugim zdaniu montujemy część zamienną.

Maciek

Dobrze, że nie powiedziałeś „wszyscy mężczyźni”, bo właśnie miałem ci udzielić rady, żeby unikać uogólnień.

Robert

Słuchanie jest trudniejsze niż szybka rada, bo wymaga pozostania chwilę przy cudzym problemie bez poczucia, że musimy go natychmiast rozwiązać. W Księdze Hioba przyjaciele byli najlepszym wsparciem wtedy, gdy przez siedem dni siedzieli z nim w milczeniu. Największe kłopoty zaczęły się, kiedy zaczęli wszystko wyjaśniać.

„Będzie dobrze” - dlaczego czasem boli?

Gosia

W źródłowym temacie pojawiło się zdanie „będzie dobrze”. Dlaczego ono czasem działa odwrotnie, niż zamierzamy?

Ania

Bo może unieważniać rzeczywistość. Ktoś właśnie usłyszał trudną diagnozę, stracił pracę albo przeżywa kryzys małżeński. My nie wiemy, czy „będzie dobrze” w znaczeniu, które on ma na myśli. Być może nie odzyska zdrowia, pracy albo relacji.

Borys

A gdy mówimy to automatycznie, człowiek może usłyszeć: „przesadzasz, nie ma o czym mówić”.

Robert

Biblijna nadzieja jest mocniejsza niż optymizm właśnie dlatego, że nie obiecuje każdego pożądanego wyniku. Możemy powiedzieć: „nie wiem, jak to się skończy, ale nie jesteś sam; będę przy tobie; możemy się modlić; poszukajmy tego, co można zrobić”. To mniej efektowne, ale uczciwsze.

Maciek

Czyli dobra rada nie musi brzmieć pocieszająco. Czasem dobra rada brzmi: „idź do lekarza”, „porozmawiaj z prawnikiem”, „nie podejmuj dziś decyzji”, „potrzebujesz pomocy”.

Czy doświadczenie daje prawo do radzenia?

Gosia

Często ktoś mówi: „przeszedłem przez to samo, więc wiem, co powinieneś zrobić”. Czy własne doświadczenie jest dobrym punktem odniesienia?

Borys

Jest wartościowe, ale nie daje monopolu na prawdę. Dwie osoby mogą przejść przez podobną sytuację, a mieć inne zasoby, relacje, zdrowie, finanse i odpowiedzialności.

Ania

Zwłaszcza w sprawach rodzinnych. To, że coś zadziałało u mnie z moim dzieckiem, nie znaczy, że będzie identycznie u kogoś innego. Łatwo pomylić świadectwo z instrukcją obsługi człowieka.

Robert

Możemy więc mówić: „u mnie pomogło to”, zamiast: „musisz zrobić to”. Język ma znaczenie. Pierwsze zdanie daje informację. Drugie rości sobie prawo do kierowania cudzą decyzją.

Maciek

A czasem najbardziej doświadczona osoba jest właśnie najbardziej ostrożna, bo wie, ile zmiennych potrafi ukrywać się pod prostym opisem.

Rada bez danych

Gosia

Jak często udzielamy rady, zanim poznamy połowę sytuacji?

Maciek

Bardzo często, bo mózg kocha krótkie wersje wydarzeń. „Szef mnie źle traktuje”. Już chcemy mówić: „zmień pracę”. Tylko nie wiemy, co dokładnie znaczy „źle”, jakie są możliwości finansowe, czy problem trwa tydzień czy pięć lat, czy rozmowa z przełożonym była możliwa.

Borys

Dobra rada zaczyna się od pytań. Co się wydarzyło? Co już próbowałeś? Jakie widzisz możliwości? Czego najbardziej się obawiasz? Czasem po kilku pytaniach człowiek sam znajduje rozwiązanie.

Ania

I wtedy nie czujemy się tak bohatersko, bo nie możemy powiedzieć: „uratowałam sytuację swoją mądrością”.

Robert

Księga Przypowieści wiele mówi o wysłuchaniu sprawy przed odpowiedzią. To bardzo współczesne. Dziś często odpowiadamy nawet na nagłówek, nie znając treści artykułu. W relacjach robimy podobnie.

Kiedy trzeba powiedzieć coś trudnego?

Gosia

Skoro mamy tak ostrożnie podchodzić do radzenia, czy nie grozi nam druga skrajność: nigdy nic nie mówić?

Borys

Oczywiście. Są sytuacje, kiedy milczenie nie jest miłością. Jeśli widzę, że ktoś podejmuje wyraźnie niebezpieczną decyzję, powinienem mieć odwagę powiedzieć, co widzę.

Robert

Różnica polega na sposobie i podstawie. Mogę powiedzieć: „martwię się, bo widzę trzy konkretne rzeczy”, a nie: „ja wiem lepiej, jak masz żyć”. Mogę odwołać się do jasnej zasady biblijnej, faktów albo kompetentnej wiedzy. Im większa stawka, tym mniej miejsca na improwizowane pewniki.

Ania

I trzeba być gotowym, że człowiek nie skorzysta z rady. To jego decyzja. Jeśli obrażam się, bo ktoś nie zrobił tego, co powiedziałam, być może wcale nie dawałam rady - próbowałam sterować.

Maciek

Dobra rada jest prezentem. Po wręczeniu przestaje być nasza.

Rady duchowe - szczególna odpowiedzialność

Gosia

Najbardziej niebezpieczne chyba bywają rady opatrzone zdaniem „Bóg chce, żebyś...”.

Robert

Tak, bo wtedy człowiek przestaje mówić we własnym imieniu i pożycza sobie autorytet Boga. Jeśli Pismo jasno czegoś naucza, możemy powiedzieć: „Biblia mówi”. Ale w wielu indywidualnych decyzjach - praca, przeprowadzka, małżeństwo, konkretna inwestycja - trzeba ogromnej ostrożności.

Borys

Czyli „ja bym to rozważył” jest uczciwsze niż „Bóg mi pokazał, że masz to zrobić”, jeśli nie mamy wyraźnej podstawy.

Ania

Bo taka „duchowa rada” potrafi jeszcze zamknąć dyskusję. Jak się nie zgadzam, to wychodzi, że sprzeciwiam się już nie tobie, tylko Bogu.

Maciek

To dość wygodna metoda wygrywania rozmów. I bardzo niebezpieczna.

Jak wygląda dobra rada?

Gosia

Spróbujmy na koniec ułożyć prosty test dobrej rady.

Borys

Po pierwsze: czy znam sytuację wystarczająco dobrze?

Ania

Po drugie: czy człowiek chce rady, czy potrzebuje najpierw wysłuchania?

Maciek

Po trzecie: czy mam kompetencje? Przy skomplikowanej chorobie moja rada powinna czasem brzmieć: „zapytaj dobrego lekarza”, a nie wykład z internetu po trzech minutach wyszukiwania.

Robert

Po czwarte: czy potrafię oddzielić zasadę od własnego doświadczenia. Po piąte: czy biorę pod uwagę konsekwencje, które poniesie nie doradzający, lecz osoba podejmująca decyzję. Po szóste: czy zostawiam jej wolność. Mądra rada pomaga lepiej zobaczyć sytuację. Nie odbiera odpowiedzialności.

Gosia

I może jeszcze jedno: czy powiedziałabym to samo, gdybym sama miała ponieść wszystkie koszty tej decyzji? To skutecznie leczy z lekkości radzenia.

Po rozmowie

Dobra rada wymaga więcej niż dobrych intencji. Wymaga słuchania, znajomości sytuacji, świadomości własnych ograniczeń i szacunku dla odpowiedzialności drugiego człowieka. Czasem najlepszą pomocą będzie konkretna wskazówka. Czasem pytanie. Czasem skierowanie do specjalisty. A czasem zwyczajne pozostanie obok.

Warto szczególnie uważać na rady, które brzmią pewnie, ale koszt ich zastosowania poniesie ktoś inny. Im poważniejsza decyzja, tym więcej miejsca powinno być na fakty, modlitwę, czas, kompetentną wiedzę i wolność sumienia.

Zostań z tym pytaniem

1. Czy zanim udzielę rady, upewniam się, że dobrze rozumiem sytuację?

2. Czy potrafię zapytać drugiego człowieka, czy chce rady, czy potrzebuje wysłuchania?

3. Jak często używam zdań typu „będzie dobrze” lub „nie przejmuj się”, kiedy naprawdę nie wiem, co powiedzieć?

4. Czy odróżniam własne doświadczenie od zasady, która powinna obowiązywać każdego?

5. Czy umiem powiedzieć „nie wiem” i skierować człowieka do kogoś bardziej kompetentnego?

6. Czy zostawiam osobie, której doradzam, prawo do podjęcia decyzji innej niż moja rada?

Teksty do dalszego przeczytania

Przyp. 18:13 • Przyp. 15:22 • Przyp. 12:18 • Przyp. 25:11 • Jak. 1:19 • Hiob 2:11–13 • Rzym. 14:4

← Cierpliwość - jak czekać, nie stojąc w miejscu?Święta religijne – tradycja, historia i Biblia →