Słuchanie wygląda na prostą czynność: jedna osoba mówi, druga milczy. W rzeczywistości można milczeć bardzo intensywnie, cały czas przygotowując własną odpowiedź.
Wiele konfliktów nie bierze się z braku słów, lecz z braku słuchania. Rozmawiamy dużo, a mimo to każda ze stron wychodzi z poczuciem, że nie została usłyszana.
Wtorkowy temat dotyczył więc umiejętności, która wydaje się oczywista, dopóki nie spróbujemy zastosować jej wobec człowieka, z którym naprawdę się nie zgadzamy.
Słuchać czy czekać na swoją kolej?
Mam wrażenie, że większość z nas umie zachować ciszę, ale nie zawsze umie słuchać. Kiedy druga osoba mówi, w głowie już układamy odpowiedź.
Czasem nawet nie słuchamy końcówki zdania. Usłyszeliśmy słowo, które nas uruchomiło, i reszta właściwie przestaje istnieć.
Dlatego Jakubowe „skory do słuchania, nieskory do mówienia” jest znacznie bardziej wymagające, niż brzmi. To nie jest technika komunikacyjna. To zgoda, że cudza wypowiedź ma dostać miejsce, zanim wejdę z własną.
Ale przecież czasem od razu wiem, że ktoś mówi nieprawdę. Mam pozwolić mu rozwijać błąd przez dziesięć minut?
Czasem warto. Bo być może po dwóch minutach okaże się, że źle zrozumiałeś pierwsze zdanie. A jeśli rzeczywiście mówi coś błędnego, tym bardziej dobrze wiedzieć, co dokładnie twierdzi.
Słuchanie nie oznacza zgody
To chyba częsty lęk. Jeśli słucham z empatią, druga osoba może pomyśleć, że się z nią zgadzam.
Nie musi tak być. Można powiedzieć: „Rozumiem, że odebrałeś tę sytuację jako niesprawiedliwą” i nadal uważać, że jego ocena jest błędna. Rozumienie stanowiska nie jest jego akceptacją.
To bardzo ważne przy trudnych rozmowach rodzinnych. Czasem człowiek nie potrzebuje natychmiastowej rady. Potrzebuje najpierw zobaczyć, że ktoś rzeczywiście pojął, co go boli.
A co, jeśli jego sposób myślenia jest wyraźnie szkodliwy?
Wtedy tym bardziej kolejność ma znaczenie. Jeśli od pierwszego zdania zaczniemy poprawiać, może nie usłyszeć niczego później. Słuchanie buduje możliwość mówienia prawdy.
Dopytywanie zamiast zgadywania
Jednym z najlepszych narzędzi słuchania jest pytanie wyjaśniające. „Co masz na myśli?”, „Kiedy mówisz, że zawsze tak robię, o jakie sytuacje chodzi?”, „Czy dobrze rozumiem, że najbardziej zabolało cię to, że…?”
Brzmi prosto, a jest rzadkie. Częściej odpowiadamy na własną interpretację.
I później bronimy się przed zarzutem, którego druga osoba nawet nie postawiła.
Czy powtarzanie własnymi słowami tego, co ktoś powiedział, nie brzmi sztucznie?
Może brzmieć, jeśli robimy z tego technikę z podręcznika. Ale naturalne sprawdzenie: „Dobrze cię rozumiem, że...?” jest zwyczajną pokorą poznawczą. Przyznaję, że mogłem źle usłyszeć.
A to potrafi rozbroić połowę konfliktu.
Co przeszkadza nam słuchać?
Co jest największą przeszkodą? Brak czasu?
Czasem. Ale często ego. Jeśli rozmowa jest dla mnie pojedynkiem, słucham tylko po to, żeby znaleźć słaby punkt.
Do tego dochodzą etykiety. Jeżeli już uznałem, że ktoś jest „marudny”, „liberalny”, „uparty”, „przewrażliwiony”, to każde jego zdanie przechodzi przez filtr. Przestaję słuchać człowieka, zaczynam słuchać kategorii, do której go przypisałem.
Czasem przeszkadza też historia relacji. Jedno zdanie uruchamia dziesięć poprzednich sporów.
Dlatego w bliskiej relacji słuchanie wymaga czasem ogromnej dyscypliny. Obcy człowiek ma czystą kartę. Najbliżsi przychodzą z całym archiwum.
Słuchać człowieka, który mówi źle
A co, jeśli ktoś krzyczy, obraża albo manipuluje? Czy nadal mam po prostu słuchać?
Nie. Słuchanie nie oznacza zgody na przemoc słowną. Można powiedzieć: „Chcę cię wysłuchać, ale nie będę kontynuował rozmowy, kiedy mnie obrażasz”. Granica może służyć rozmowie.
Czyli czasem najlepszym sposobem słuchania jest przerwanie rozmowy i umówienie się na później.
Tak, zwłaszcza kiedy obie strony są tak pobudzone, że już nie słyszą treści.
Ważne tylko, żeby przerwa nie stała się karą albo ucieczką. Trzeba wrócić.
Słuchanie w zborze
Jak to wygląda we wspólnocie? Tam przecież również mamy mocne przekonania.
W zborze umiejętność słuchania jest szczególnie ważna, bo łatwo pomylić własną opinię z obroną prawdy. Prawda nie potrzebuje, żebym zniekształcał stanowisko rozmówcy. Jeżeli mam rację, mogę pozwolić mu dokończyć.
To dotyczy również nauczających. Osoba prowadząca rozmowę musi umieć usłyszeć pytanie, którego się nie spodziewała.
I ludzi cichych. W grupie zwykle słychać tych, którzy szybko formułują myśli. Ktoś potrzebujący chwili może zostać całkowicie pominięty.
Dobre spotkanie nie polega na tym, że wszyscy powiedzieli tyle samo. Raczej na tym, że każdy miał realną możliwość zostać usłyszany.
Słuchanie jako forma miłości
Czy można powiedzieć, że słuchanie jest formą miłości?
Tak, bo wymaga oddania komuś czasu, uwagi i miejsca. W świecie, w którym każdy może publikować, coraz rzadszy staje się człowiek, który potrafi przyjąć cudze słowa bez natychmiastowego przejęcia rozmowy.
I chyba wszyscy pamiętamy osoby, przy których po rozmowie czuliśmy się lżej, choć nie rozwiązały naszego problemu.
Bo nas wysłuchały.
A czasem dopiero wtedy sami usłyszeliśmy, co naprawdę chcieliśmy powiedzieć.
Po rozmowie
Słuchanie nie jest biernym milczeniem. Wymaga uwagi, pytań, cierpliwości i gotowości do sprawdzenia, czy poprawnie zrozumieliśmy rozmówcę. Nie oznacza zgody ani rezygnacji z prawdy.
Dojrzałe słuchanie pozwala człowiekowi istnieć w rozmowie jako osoba, a nie jako przeciwnik do pokonania. Czasem właśnie dlatego otwiera drogę do korekty, pojednania i zmiany.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy podczas rozmowy naprawdę słucham, czy przede wszystkim przygotowuję odpowiedź?
2. Jak reaguję, gdy ktoś mówi coś, z czym mocno się nie zgadzam?
3. Czy potrafię zadać pytanie wyjaśniające zamiast od razu interpretować?
4. Jakie etykiety utrudniają mi słuchanie konkretnych osób?
5. Kto w moim otoczeniu potrzebuje dziś bardziej mojego ucha niż mojej rady?
Teksty do dalszego przeczytania
Przyp. 18:2 • Przyp. 18:13 • Przyp. 20:5 • Kazn. 5:1–2 • Jak. 1:19–20 • Filip. 2:3–4
