Każdy człowiek jest pod wpływem. Każdy też, często nieświadomie, wpływa na innych.
Nie trzeba stać na scenie ani mieć formalnej funkcji, żeby wpływać na innych. Wpływ powstaje przy stole, w pracy, w rodzinie, w zborze, w rozmowie prowadzonej po nabożeństwie i w tym, co pokazujemy w mediach społecznościowych. Często najmocniej oddziałują na nas ludzie, których wpływu nawet nie nazwaliśmy.
Dlatego pytanie o autorytet jest jednocześnie pytaniem o odpowiedzialność. Kogo słucham? Dlaczego właśnie jemu ufam? Co dzieje się ze mną pod wpływem tej osoby? I jeszcze trudniej: co dzieje się z ludźmi, którzy obserwują mnie?
Nie istnieje człowiek bez wpływu
Czasem ktoś mówi: „Ja nie mam żadnego autorytetu, jestem zwykłym człowiekiem”. A potem okazuje się, że jego dzieci kopiują sposób mówienia, ktoś młodszy pyta go o decyzje, a współpracownicy obserwują, jak reaguje pod presją. Wpływ nie potrzebuje stanowiska.
I chyba właśnie dlatego bywa niebezpieczny. Człowiek pełniący funkcję wie przynajmniej, że jest obserwowany. Ktoś inny może w ogóle nie zdawać sobie sprawy, że jego zachowanie staje się dla kogoś wzorem.
Zwłaszcza gdy jest starszy, bardziej doświadczony albo po prostu pewny siebie. Ludzie często mylą pewność wypowiedzi z kompetencją.
A jeszcze łatwiej pomylić popularność z autorytetem. Ktoś jest wszędzie widoczny, więc zaczynamy zakładać, że ma coś szczególnego do powiedzenia.
Jak wybieramy autorytety?
Rzadko wybieramy je czysto racjonalnie. Lubimy ludzi podobnych do nas, mówiących językiem, który rozumiemy, potwierdzających część naszych przekonań. Zaufanie rośnie szybciej, kiedy ktoś daje nam poczucie bezpieczeństwa albo przynależności.
Czyli autorytet może powstać zanim sprawdzimy, czy człowiek naprawdę jest godny zaufania.
Tak. Dlatego warto pytać nie tylko: „Czy podoba mi się to, co mówi?”, ale także: „Jak żyje? Jak traktuje ludzi słabszych? Czy potrafi przyznać się do błędu? Co robi, kiedy ktoś się z nim nie zgadza?”. Charakter jest ważniejszy niż charyzma.
Dodałbym jeszcze jedno: czy pozwala się sprawdzać. Człowiek, który domaga się zaufania, a źle reaguje na pytania, sam wysyła sygnał ostrzegawczy.
Autorytet duchowy
W zborze sprawa jest jeszcze bardziej delikatna, bo do autorytetu człowieka dochodzi język religijny. Ktoś mówi: „tak uczy Biblia” i rozmowa właściwie się kończy.
Dlatego autorytet duchowy musi być szczególnie poddany Pismu. Przywódca, nauczyciel czy starszy nie powinien budować pozycji na tym, że ludzie przestają samodzielnie czytać i sprawdzać. Dobry nauczyciel prowadzi człowieka do Słowa, a nie uzależnia go od własnych interpretacji.
„Ci byli szlachetniejszego usposobienia... codziennie badali Pisma.” (Dz. Ap. 17:11)
Czyli zdrowy autorytet nie boi się, że uczeń kiedyś powie: „sprawdziłem i mam pytanie”.
Wręcz powinien się z tego cieszyć.
Kiedy wpływ zamienia się w kontrolę
Granica chyba pojawia się wtedy, kiedy ktoś przestaje pomagać drugiemu myśleć, a zaczyna decydować za niego.
Albo kiedy wytwarza poczucie winy: „Jeśli naprawdę mi ufasz, zrobisz to, co mówię”.
To ważne. Autorytet pomaga podejmować dojrzalsze decyzje. Kontrola przejmuje decyzję. W zdrowej relacji można powiedzieć „nie”, zadać pytanie i zachować własną odpowiedzialność.
Dotyczy to również rodziców dorosłych dzieci. Czasem troska trwa, ale prawo do kierowania ich życiem powinno się skończyć.
Tak. Miłość, która nie pozwala drugiemu dorosnąć, staje się ciężarem.
Czy trzeba mieć wzory?
Współczesna kultura lubi mówić: „bądź sobą, nie naśladuj nikogo”. Tylko że przecież i tak kogoś obserwujemy.
Biblia nie boi się naśladowania. Paweł mówi: „Bądźcie naśladowcami moimi, jak i ja jestem naśladowcą Chrystusa”. Jest tu bardzo ważne ograniczenie. Autorytet człowieka jest względny. Można go naśladować o tyle, o ile prowadzi we właściwym kierunku.
Czyli nawet najlepszy autorytet nie może stać się ostatecznym punktem odniesienia.
Dokładnie. Gdy człowiek staje się niekorygowalny, przestaje być przewodnikiem, a zaczyna zajmować cudze miejsce.
A kto żyje w moim cieniu?
Łatwiej analizować cudzy wpływ niż własny. Co zrobić z pytaniem: kto patrzy na mnie?
Najpierw przyjąć, że prawdopodobnie ktoś patrzy. Dzieci, młodsi w wierze, współpracownicy, rodzina. Nie chodzi o życie pod presją i udawanie doskonałości. Chodzi o świadomość, że sposób, w jaki przepraszamy, reagujemy na konflikt, obchodzimy się z pieniędzmi albo mówimy o nieobecnych, również naucza.
Czasem mocniej niż kazanie.
Zdecydowanie. Człowiek może mówić przez godzinę o pokorze, a potem w trzy minuty pokazać, co naprawdę myśli o sobie i innych.
Autorytet, który umie maleć
Chyba najbezpieczniejszy autorytet to taki, który nie potrzebuje stale potwierdzać swojej pozycji.
I potrafi wypuścić ludzi z własnego cienia.
To bardzo dobre określenie. Dojrzały wpływ nie tworzy kopii. Pomaga drugiemu człowiekowi stanąć samodzielnie przed Bogiem, nauczyć się myśleć, brać odpowiedzialność i być może kiedyś widzieć pewne rzeczy lepiej niż jego nauczyciel.
Po rozmowie
Autorytet nie jest zły sam w sobie. Bez zaufania do rodziców, nauczycieli, przyjaciół i dojrzałych wierzących trudno się rozwijać. Problem zaczyna się wtedy, gdy zaufanie wyłącza sprawdzanie, a wpływ odbiera odpowiedzialność.
Dobrze wybrany autorytet prowadzi człowieka ku większej dojrzałości. Dobry duchowy przewodnik nie buduje własnego królestwa. Pomaga ludziom mocniej opierać się na Bogu i Jego Słowie.
Zostań z tym pytaniem
1. Kto ma dziś największy wpływ na moje myślenie i dlaczego?
2. Czy potrafię wskazać sytuację, w której zakwestionowałem zdanie osoby, którą bardzo cenię?
3. Czy osoby mające wpływ na mnie przyjmują pytania i korektę?
4. Kto może obserwować moje zachowanie bardziej, niż sobie uświadamiam?
5. Czy mój wpływ pomaga ludziom dojrzewać, czy uzależnia ich ode mnie?
Teksty do dalszego przeczytania
Przyp. 13:20 • Mat. 23:8–12 • Dz. Ap. 17:10–12 • 1 Kor. 11:1 • 1 Piotra 5:1–5 • 3 Jana 9–11
