Pieniądze szybko odsłaniają nasze priorytety. Biblia mówi o nich często, lecz nie sprowadza całego zagadnienia do jednego procentu ani jednego przelewu.
Temat pieniędzy w Kościele potrafi wywołać napięcie. Jedni obawiają się, że rozmowa o dawaniu zamieni wiarę w system finansowania instytucji. Inni widzą w regularnym oddawaniu części dochodu ważną dyscyplinę duchową i sposób utrzymania służby.
Punktem wyjścia stało się więc pytanie o dziesięcinę, ale rozmowa szybko rozszerzyła się na uczciwość, hojność, potrzeby wspólnoty i sposób, w jaki pieniądze potrafią rządzić człowiekiem.
Dlaczego Biblia tak często mówi o pieniądzach?
Zacznijmy szerzej. Dlaczego w ogóle temat pieniędzy jest duchowy?
Bo pieniądze dają możliwości. Mogę nimi pomóc, zabezpieczyć rodzinę, inwestować, ale mogę też dzięki nim budować poczucie niezależności i kontroli.
Jezus bardzo często używał pieniędzy jako testu serca. Nie dlatego, że monety są szczególnie nieczyste, tylko dlatego, że pokazują, co cenimy, czego się boimy i komu ufamy. „Gdzie jest skarb twój, tam będzie i serce twoje” – to nie jest slogan o budżecie Kościoła. To diagnoza człowieka.
Czyli pytanie nie brzmi tylko: ile daję? Równie ważne jest: co pieniądze robią ze mną.
I co robię z nimi wtedy, kiedy nikt nie widzi.
Dziesięcina przed zakonem
Zwolennicy dziesięciny często zaczynają od Abrahama i Jakuba. Abraham dał Melchisedekowi dziesiątą część, a Jakub obiecał Bogu dziesięcinę. Czy to znaczy, że zasada dziesięciu procent istniała jeszcze przed Synajem?
Te teksty pokazują, że idea oddania dziesiątej części była znana przed zakonem Mojżesza. Trzeba jednak uczciwie zauważyć różnicę między opisem wydarzenia a nakazem dla wszystkich wierzących. Abraham daje dziesiątą część po zwycięstwie, a Jakub składa osobisty ślub. Same te dwa teksty nie tworzą jeszcze pełnego prawa o dziesięcinie.
Czyli są ważne, ale nie wystarczą do całej doktryny.
To dobry przykład szerszej zasady interpretacyjnej: fakt, że patriarcha coś zrobił, nie oznacza automatycznie, że każdy chrześcijanin ma powtórzyć dokładnie tę czynność.
Dziesięcina w prawie Mojżesza
W zakonie sprawa jest już wyraźniejsza.
Tak, ale również bardziej złożona, niż czasem przedstawiamy. Dziesięcina była związana z życiem Izraela, utrzymaniem Lewitów, świątynią, świętami i pomocą potrzebującym. W Księdze Liczb mamy dziesięcinę dla Lewitów. W Powtórzonego Prawa pojawia się spożywanie dziesięciny podczas świątecznej radości przed Bogiem oraz szczególna praktyka trzeciego roku dla Lewity, przybysza, sieroty i wdowy.
Czyli proste zdanie „Izraelita zawsze oddawał dokładnie dziesięć procent na jeden cel” nie oddaje całego obrazu.
Właśnie. System ekonomiczny Izraela obejmował więcej niż jedną daninę i więcej niż jeden cel. Dlatego przy przenoszeniu go wprost do współczesnego Kościoła trzeba zachować ostrożność.
Ale pozostaje zasada, że służba religijna i ludzie potrzebujący byli realnie utrzymywani przez wspólnotę.
Tak. Tego nie wolno zgubić.
A Malachiasz: „przynieście całą dziesięcinę”?
Najczęściej cytowany jest chyba Malachiasz 3. Niektórzy mówią nawet, że kto nie daje dziesięciny, okrada Boga.
Tekst rzeczywiście używa mocnego języka. Jego adresatem jest jednak Izrael pozostający w przymierzu, w którym dziesięciny były elementem prawa. „Spichlerz” ma swój konkretny kontekst świątynny i społeczny. Możemy wyciągać z tego tekstu poważne ostrzeżenie przed niewiernością i skąpstwem, ale trzeba uważać, żeby nie używać go jak współczesnej faktury z dopiskiem: dziesięć procent albo przekleństwo.
Zwłaszcza że taki sposób mówienia łatwo zamienia dawanie w lękową transakcję.
I może być bardzo wygodny dla instytucji, która powołuje się na Boga, żeby zabezpieczyć własne finanse.
Co nie zmienia faktu, że wspólnota bez pieniędzy nie funkcjonuje. Ktoś płaci za miejsce spotkań, media, wydawnictwa, pomoc, podróże.
Czyli problemem nie jest mówienie o potrzebach. Problemem jest manipulacja.
Czy Nowy Testament nakazuje dziesięcinę?
Jezus wspomina dziesięcinę u faryzeuszy.
Tak, w Mateusza 23:23. Mówi do ludzi żyjących pod zakonem i nie neguje ich obowiązku. Jednocześnie oskarża ich o zaniedbanie spraw ważniejszych: sprawiedliwości, miłosierdzia i wierności. To pokazuje proporcje.
A po zmartwychwstaniu? Czy apostołowie mówią Kościołowi: każdy ma oddawać dziesięć procent?
Nie znajduję takiego bezpośredniego nakazu w listach apostolskich. Znajdujemy natomiast bardzo dużo o dawaniu: dobrowolnym, regularnym, proporcjonalnym do możliwości, hojnym i bez przymusu. Paweł broni również prawa osób pracujących w Ewangelii do utrzymania ze służby.
Czyli zasada finansowania służby pozostaje, ale sposób jej opisania w Nowym Testamencie jest inny.
Tak to widzę. Dziesięć procent może być dla chrześcijanina rozsądną, historycznie zakorzenioną miarą porządkującą dawanie. Trudniej wykazać, że Nowy Testament ustanawia tę liczbę jako prawny próg dla każdego chrześcijanina.
Czy brak sztywnego procentu oznacza mniej?
Tylko czy wtedy ludzie nie powiedzą: skoro nie ma dziesięciu procent, mogę dawać symbolicznie?
To ciekawe, bo Nowy Testament potrafi być bardziej wymagający niż prosty procent. Jeśli ktoś ma dużo, dziesięć procent może być dla niego bardzo łatwe. Ktoś ubogi może odczuć nawet niewielką kwotę.
Paweł mówi: według tego, co ktoś ma, a nie według tego, czego nie ma. I mówi o dawaniu z postanowienia serca, bez żalu i przymusu. To wymaga dojrzałości, bo nie możemy schować się za minimalnym progiem.
Czyli pytanie „ile najmniej muszę?” jest już trochę podejrzane.
Podobnie jak pytanie „ile mam dać, żeby Bóg mi oddał?”. To też zamienia relację z Bogiem w inwestycję.
Przejrzystość wspólnoty
Jeżeli Kościół mówi o dawaniu, czy powinien równie otwarcie mówić, co robi z pieniędzmi?
Zdecydowanie. Odpowiedzialność działa w dwie strony. Wierni mają być uczciwi i hojni, a osoby zarządzające środkami powinny prowadzić finanse przejrzyście, rozliczalnie i rozsądnie. Im mocniej wspólnota mówi ludziom o ofiarności, tym mocniej sama powinna być gotowa pokazać, jak gospodaruje środkami.
To chroni również prowadzących. Jasne procedury zmniejszają pole do podejrzeń.
I pomaga zobaczyć, że pieniądze służą konkretnym ludziom i zadaniom, a nie abstrakcyjnej „organizacji”.
Dawanie jako duchowa praktyka
Co więc praktycznie może zrobić osoba, która chce uporządkować tę sferę?
Najpierw potraktować dawanie jako część budżetu, a nie resztkę po wszystkich innych wydatkach. Ustalić regularność i proporcję adekwatną do możliwości. Pamiętać o własnej wspólnocie, o potrzebujących i o innych dobrych dziełach. I co jakiś czas pytać, czy sposób używania pieniędzy nadal odpowiada naszym wartościom.
Czyli procent może być narzędziem, ale nie zastąpi sumienia.
A hojność nie musi być spontanicznym bohaterstwem. Może być spokojnym, przewidywalnym zwyczajem.
I wtedy pieniądze przestają być tematem wstydliwym. Stają się kolejną dziedziną odpowiedzialnego życia.
Po rozmowie
Biblia traktuje pieniądze jako ważny obszar życia duchowego. Stary Testament zawiera konkretny system dziesięcin związany z Izraelem, Lewitami, kultem i pomocą społeczną. Nowy Testament bardzo mocno podtrzymuje obowiązek wspierania służby i potrzebujących, ale akcentuje dobrowolność, hojność, proporcjonalność i brak przymusu.
Dziesięć procent może być użyteczną zasadą porządkującą, lecz nie powinno stawać się narzędziem manipulacji ani miarą całej duchowości. Ostateczne pytanie dotyczy tego, czy pieniądze są przez nas używane odpowiedzialnie przed Bogiem, czy to one zaczynają używać nas.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy moje wydatki pokazują te same priorytety, o których mówię?
2. Czy daję regularnie i świadomie, czy tylko wtedy, gdy pojawia się emocja albo presja?
3. Jak rozumiem dziesięcinę w świetle całej Biblii, a nie jednego wersetu?
4. Czy wspólnota, którą wspieram, przejrzyście rozlicza otrzymywane środki?
5. Czy w moim dawaniu jest miejsce zarówno na potrzeby Kościoła, jak i na konkretną pomoc ludziom?
Teksty do dalszego przeczytania
1 Mojż. 14:17–20 • 1 Mojż. 28:20–22 • 4 Mojż. 18:21–32 • 5 Mojż. 14:22–29 • Mal. 3:8–10 • Mat. 6:19–24 • Mat. 23:23 • 1 Kor. 9:7–14 • 1 Kor. 16:1–2 • 2 Kor. 8–9
