Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Co daje nam oparcie, gdy świat nie daje gwarancji?

Bezpieczeństwo kojarzymy z domem, zdrowiem, pieniędzmi, pracą, bliskimi ludźmi i przewidywalnością jutra. Problem w tym, że każda z tych rzeczy może się zmienić. Człowiek potrafi przez lata budować poczucie stabilności, a potem jedna diagnoza, wypowiedzenie z pracy albo wiadomość z kraju objętego wojną przypomina mu, jak niewiele rzeczy da się zagwarantować.

Czy poczucie bezpieczeństwa powinno więc rosnąć wraz z liczbą zabezpieczeń? A może ma źródło gdzie indziej?

Bezpieczeństwo obiektywne i odczuwane

Robert

Warto zacząć od rozróżnienia. Można być obiektywnie w bezpiecznej sytuacji i stale odczuwać zagrożenie. Można też czuć się bardzo pewnie w sytuacji, która realnie jest ryzykowna. Emocja bezpieczeństwa i rzeczywiste bezpieczeństwo nie są tym samym.

Basia

Czyli ktoś może mieć oszczędności, stabilną pracę, zdrową rodzinę, a mimo to każdej nocy zastanawiać się, co będzie, jeśli wszystko straci.

Maciek

A ktoś inny jeździ bez pasów i mówi, że czuje się bezpiecznie.

Robert

Właśnie. Dlatego nie można kierować się wyłącznie odczuciem. Potrzebujemy realistycznej oceny zagrożeń, ale również pracy nad lękiem, który potrafi tworzyć zagrożenia tam, gdzie ich nie ma.

Czy pieniądze dają bezpieczeństwo?

Basia

Do pewnego stopnia tak. Rezerwa finansowa naprawdę pomaga. Jeżeli zepsuje się samochód albo trzeba kupić leki, pieniądze rozwiązują konkretny problem.

Maciek

Więc byłoby sztuczne mówić, że zabezpieczenia materialne nie mają znaczenia.

Robert

Oczywiście. Biblia chwali roztropność i przewidywanie. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy środek staje się fundamentem. Można zgromadzić wiele i nadal żyć w lęku, bo zawsze da się wyobrazić katastrofę większą niż nasza rezerwa. Pieniądze zwiększają zakres możliwości, ale nie dają kontroli nad życiem.

Alinka

Czyli rozsądnie oszczędzać i jednocześnie nie wymagać od oszczędności tego, czego nie mogą dać: gwarancji.

Informacja: pomaga czy podsyca lęk?

Maciek

Dzisiaj bezpieczeństwo próbujemy budować też przez wiedzę. Sprawdzamy wiadomości, pogodę, ceny, sytuację geopolityczną, choroby. Teoretycznie im więcej wiem, tym lepiej jestem przygotowany.

Basia

Tylko że po godzinie czytania wiadomości często czuję się mniej bezpiecznie niż przedtem.

Robert

Bo informacja ma malejący pożytek. Pierwsze kilka danych może pomóc podjąć decyzję. Kolejne dwie godziny przewijania wiadomości nie zwiększają przygotowania, tylko dostarczają następnych obrazów zagrożenia. Umysł zaczyna oceniać prawdopodobieństwo na podstawie tego, co jest najbardziej dostępne w pamięci, a media pokazują przede wszystkim rzeczy niezwykłe, konfliktowe i groźne.

Alinka

Czyli trzeba pytać: czy ta informacja zmieni dziś moje działanie? Jeśli nie, może tylko karmić niepokój.

Wiara a obietnica ochrony

Basia

W religijnym języku czasem pojawia się przekonanie: jeśli ufam Bogu, nic złego mi się nie stanie.

Robert

Biblia tego nie obiecuje. Ludzie wierni Bogu chorowali, tracili, byli prześladowani, umierali. Bezpieczeństwo wiary nie polega na umowie, że ominą mnie wszystkie nieszczęścia. Polega na tym, że żadne z nich nie odbiera Bogu Jego wierności ani ostatecznej przyszłości, którą obiecał.

„Spokojnie się ułożę i zasnę, bo Ty sam, Panie, sprawiasz, że bezpiecznie mieszkam.” (Ps. 4:9, BW)
Maciek

To ciekawe, bo psalmista nie mówi: wszystko przewidziałem. Mówi o zaufaniu.

Robert

Tak. Zaufanie nie usuwa rozsądku. Pozwala jednak zakończyć dzień bez próby kontrolowania całego jutra.

Poczucie bezpieczeństwa w relacjach

Alinka

Duża część bezpieczeństwa pochodzi chyba z ludzi. Dziecko czuje się bezpiecznie, gdy wie, że rodzic jest dostępny i przewidywalny. Dorosły też potrzebuje relacji, w których nie musi stale uważać na każde słowo.

Basia

I dlatego zdrada, pogarda czy nieprzewidywalność tak mocno niszczą poczucie bezpieczeństwa. Dom może być materialnie wygodny, a emocjonalnie bardzo niespokojny.

Robert

Wspólnota chrześcijańska też powinna być miejscem, w którym człowiek może powiedzieć o problemie bez natychmiastowego publicznego osądu. Nie oznacza to zgody na wszystko. Oznacza przewidywalność: prawda będzie nazwana prawdą, ale człowiek nie zostanie potraktowany jak przedmiot plotki.

Maciek

Czyli bezpieczeństwo rośnie tam, gdzie jest prawda, odpowiedzialność i zaufanie, a nie tam, gdzie udajemy, że problemów nie ma.

Co robić z lękiem o przyszłość?

Basia

Łatwo powiedzieć: nie martw się. Co zrobić praktycznie?

Robert

Najpierw nazwać konkretny lęk. Nie „boję się przyszłości”, tylko: boję się utraty pracy, choroby, samotności. Potem zapytać: czy zagrożenie jest realne? Co mogę rozsądnie zrobić? Jeżeli mogę – robię. Jeśli nie mogę – dalsze wielogodzinne martwienie się nie jest przygotowaniem. Jest cierpieniem na zapas.

Alinka

I chyba ważne jest ograniczenie bodźców, które stale przypominają o zagrożeniu.

Maciek

Oraz zwykła codzienność. Sen, ruch, rozmowa z ludźmi, praca. Czasem człowiek próbuje rozwiązać lęk wyłącznie myśleniem i po czterech godzinach ma po prostu cztery godziny więcej lęku.

Robert

A w wymiarze duchowym: modlitwa i przypominanie sobie, kim jest Bóg. Nie jako technika uspokojenia, tylko jako powrót do rzeczywistości większej niż mój aktualny scenariusz.

Czy można czuć się bezpiecznie w niepewnym świecie?

Basia

Chyba nie w sensie: nic mnie nie spotka.

Robert

Właśnie. Chrześcijańskie bezpieczeństwo nie jest pewnością okoliczności. Jest pewnością fundamentu. Możemy przygotowywać się, oszczędzać, dbać o zdrowie, zapinać pasy i śledzić ważne informacje. A potem trzeba zatrzymać się w miejscu, w którym kończy się nasza odpowiedzialność.

Alinka

Czyli bezpieczeństwo to mniej „mam wszystko pod kontrolą”, a bardziej „wiem, komu ufam, gdy nie mam”.

Maciek

To akurat trudno zmieścić w polisie ubezpieczeniowej.

Basia

I dobrze, bo polisa ma robić swoje, a wiara swoje.

Po rozmowie

Poczucie bezpieczeństwa powstaje z wielu źródeł: realnych zabezpieczeń, przewidywalnych relacji, zdrowych nawyków i sposobu interpretowania zagrożeń. Każde z nich ma znaczenie, ale żadne nie daje pełnej gwarancji.

Biblijne zaufanie nie zachęca do lekkomyślności. Pozwala zrobić to, co należy do naszej odpowiedzialności, a potem uznać granice własnej kontroli. Pokój nie musi czekać na świat pozbawiony ryzyka.

Zostań z tym pytaniem

1. Na czym najczęściej buduję poczucie bezpieczeństwa?

2. Czy informacje, które śledzę, pomagają mi działać, czy przede wszystkim zwiększają lęk?

3. Jakie rozsądne zabezpieczenie mogę dziś wprowadzić, a jakiej gwarancji bezskutecznie próbuję szukać?

4. Czy moje relacje dają innym poczucie przewidywalności, prawdy i szacunku?

5. Co dla mnie oznacza zaufanie Bogu wtedy, gdy okoliczności pozostają niepewne?

Teksty do dalszego przeczytania

Ps. 4:9 • Ps. 46:2–4 • Przyp. 22:3 • Mat. 6:25–34 • Filip. 4:6–7 • 1 Tym. 6:17

← Śmierć kliniczna i niezwykłe przeżyciaWychowywanie dzieci →