Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

„Tradycyjne role w rodzinie” to sformułowanie, które dla jednych brzmi jak opis porządku, a dla innych jak zapowiedź konfliktu. Jedni pytają, co straciliśmy, odchodząc od dawnych wzorców. Inni przypominają, że część tych wzorców była bardziej kulturowa niż biblijna.

Wtorkowa rozmowa dotyczyła więc nie nostalgii za przeszłością, lecz pytania trudniejszego: co w rolach małżonków i rodziców rzeczywiście wynika z Biblii, co z kultury, a co z praktycznej sytuacji konkretnej rodziny?

Co właściwie znaczy „tradycyjna rodzina”?

Leszek

Zanim zaczniemy bronić albo krytykować tradycyjne role, powinniśmy powiedzieć, co przez nie rozumiemy. Bo tradycja naszych dziadków, tradycja mieszczańska XIX wieku i życie rodziny biblijnej to trzy różne rzeczy.

Alinka

To prawda. Czasem ktoś mówi „tak było od zawsze”, a ma na myśli model z własnego domu rodzinnego.

Borys

Albo model idealizowany. Pamiętamy, że ojciec pracował, matka zajmowała się domem, ale mniej pamiętamy o tym, ile kobiet pracowało w gospodarstwie, handlu, warsztacie czy na polu.

Sylwia

Dlatego nie zaczynałabym od podziału obowiązków. Najpierw pytanie: jaka odpowiedzialność wynika z małżeństwa i rodzicielstwa? Dopiero potem można pytać, kto gotuje, kto zarabia więcej i kto odwozi dzieci.

Basia

Bo zmywarka nie jest doktryną.

Leszek

To zdanie warto zapamiętać.

Biblijny porządek czy kulturowy kostium?

Leszek

Biblia mówi o mężu, żonie, ojcu, matce. Jak odróżnić zasadę od kulturowej formy?

Borys

Patrzyłbym na to, co tekst nakazuje moralnie, a nie na każdy szczegół życia opisanych rodzin. Biblia opisuje świat patriarchalny, rolniczy, bez współczesnego rynku pracy i technologii. Nie możemy mechanicznie kopiować warunków społecznych. Możemy natomiast pytać o trwałe zasady: wierność, odpowiedzialność, troskę, szacunek, wychowanie dzieci, ochronę słabszych, uczciwość i wzajemną służbę.

Alinka

A co z tekstami o poddaniu żony mężowi i o mężu jako głowie? Tego nie można po prostu rozpuścić w ogólnym „wszyscy bądźmy mili”.

Borys

Nie. Trzeba je czytać uczciwie. W Efez. 5 Paweł rzeczywiście różnicuje odpowiedzialność męża i żony. Ale mężowi nie daje języka dominacji. Daje mu wzorzec Chrystusa, który kocha i oddaje siebie. To bardzo wysoki standard odpowiedzialności.

Sylwia

Czyli jeśli ktoś używa „głowy rodziny” jako argumentu: „ja decyduję, bo jestem mężczyzną”, a nie chce brać ciężaru odpowiedzialności, troski i ofiary, to bierze tytuł bez treści.

Leszek

I tutaj pojawia się ważne napięcie. Biblijna struktura nie może być usprawiedliwieniem dla egoizmu.

Przywództwo bez tyranii

Leszek

Co znaczy w praktyce odpowiedzialność męża?

Borys

Dla mnie przede wszystkim inicjatywę w odpowiedzialności za dobro rodziny. Nie chodzi o to, że mąż musi osobiście podejmować każdą decyzję. Chodzi o to, że nie może być biernym lokatorem we własnym domu, który zostawia żonie całą troskę o relacje, dzieci, finanse i życie duchowe, a potem przypomina sobie o „przywództwie”, kiedy chce postawić na swoim.

Basia

To jest częsty paradoks: mężczyzna chce mieć ostatnie słowo, ale nie chce mieć pierwszej odpowiedzialności.

Sylwia

I w dobrym małżeństwie mnóstwo decyzji podejmuje się zwyczajnie razem. Jedno zna się lepiej na finansach, drugie na sprawach technicznych albo edukacji dzieci. Mądrość polega także na korzystaniu z kompetencji współmałżonka.

Alinka

Czyli przywództwo nie oznacza, że mąż musi być najlepszy we wszystkim.

Borys

Gdyby oznaczało, większość rodzin miałaby poważny problem.

Rola kobiety - pomoc czy podporządkowanie?

Leszek

W Księdze Rodzaju kobieta zostaje określona jako pomoc dla mężczyzny. To słowo bywa rozumiane jak rola drugoplanowa.

Alinka

A samo słowo „pomoc” nie musi oznaczać kogoś niższego. W Biblii podobnego języka używa się również o pomocy Boga. Chodzi o odpowiedniego partnera, kogoś odpowiadającego mężczyźnie.

Sylwia

Problem pojawia się wtedy, kiedy role zamienia się w ranking wartości. Jeżeli z różnicy odpowiedzialności wyciąga się wniosek, że jedna osoba jest mniej inteligentna, mniej duchowa albo ma mniej do powiedzenia, robimy coś, czego tekst nie mówi.

Basia

I praktycznie jest to absurdalne. W jednej rodzinie kobieta może lepiej zarządzać pieniędzmi, w innej mężczyzna. Jedna kobieta uwielbia gotować, inna nie znosi. Jednego mężczyznę relaksuje prasowanie, drugi przypali wodę. Trudno budować teologię na zdolnościach gospodarstwa domowego.

Leszek

Czyli różnica roli nie powinna być rozumiana jako sztywny katalog czynności.

Kiedy oboje pracują zawodowo

Leszek

Dzisiaj bardzo często oboje małżonkowie pracują. Jak wtedy myśleć o obowiązkach domowych?

Sylwia

Realistycznie. Jeśli oboje spędzają po osiem czy dziewięć godzin poza domem, trudno oczekiwać, że jedna osoba po powrocie przejmie cały drugi etat tylko dlatego, że tak wyglądał model sprzed kilkudziesięciu lat. Rodzina potrzebuje sprawiedliwego podziału obciążenia, uwzględniającego czas, zdrowie, kompetencje i okres życia.

Borys

I ten podział może się zmieniać. Kiedy rodzą się małe dzieci, kiedy ktoś choruje, kiedy druga osoba ma intensywny okres w pracy, proporcje nie będą zawsze takie same. Małżeństwo nie jest tabelą rozliczeń: „ja zrobiłem trzy rzeczy, teraz twoja kolej”.

Basia

Ale brak tabeli nie powinien oznaczać, że jedna osoba robi wszystko, a druga nawet tego nie zauważa.

Alinka

Wiele napięć bierze się z niewidzialnej pracy: pamiętania o lekarzu, ubraniach dzieci, terminach, zakupach, rodzinnych kontaktach. To też jest wysiłek, choć nie zawsze go widać.

Leszek

Czyli rozmowa o obowiązkach powinna obejmować także planowanie i odpowiedzialność, nie tylko fizyczne wykonanie czynności.

Ojciec to więcej niż dostawca pieniędzy

Leszek

W tradycyjnym modelu rola ojca często była silnie związana z zapewnieniem bytu. Czy to wystarcza?

Borys

Nie. Zapewnienie rodzinie środków jest ważne, ale ojciec nie może zredukować swojej roli do wypłaty. Dzieci potrzebują jego obecności, zainteresowania, granic, rozmowy, przykładu i czasu. Można bardzo dobrze utrzymywać rodzinę finansowo i być praktycznie nieobecnym ojcem.

Basia

Czasem mężczyzna mówi: „przecież robię to wszystko dla rodziny”, a rodzina odpowiada: „tylko że prawie cię nie znamy”.

Sylwia

Wychowanie nie powinno być delegowane na matkę. Ojciec ma własną relację z dziećmi. Nie jest policjantem wzywanym po powrocie z pracy, gdy „mama już sobie nie radzi”.

Leszek

To szczególnie ważne duchowo. Jeśli dzieci widzą, że wiara jest domeną mamy, a ojciec stoi z boku, uczą się pewnego obrazu chrześcijaństwa.

Matka to więcej niż sprawna organizatorka domu

Leszek

A rola matki?

Alinka

Macierzyństwo ma ogromną wartość i nie trzeba go umniejszać, żeby docenić inne aktywności kobiety. Problem pojawia się wtedy, gdy kobietę ocenia się wyłącznie przez to, czy wszystko w domu wygląda idealnie. Dom ma służyć ludziom, a nie ludzie domowi.

Sylwia

Matka również potrzebuje odpoczynku, rozwoju i relacji z Bogiem. Jeśli rodzina zbuduje system, w którym jedna osoba stale daje i nigdy nie ma prawa być zmęczona, to prędzej czy później zapłacą za to wszyscy.

Basia

I podobnie jak ojciec, matka nie jest tylko funkcją. Jest osobą. Małżeństwo łatwo zamienia się w firmę logistyczną, kiedy małe dzieci zajmują cały kalendarz. Potem po latach ludzie odkrywają, że świetnie zarządzali domem, ale przestali ze sobą rozmawiać.

Kto ma ostatnie słowo?

Leszek

To pytanie prawdopodobnie i tak padnie: co zrobić, kiedy małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia? Kto ma ostatnie słowo?

Borys

Najpierw powiedziałbym, że małżeństwo, które regularnie potrzebuje procedury „ostatniego słowa”, ma większy problem niż sam podział ról. W większości spraw jest czas na rozmowę, zebranie informacji, modlitwę, odłożenie decyzji. Odpowiedzialność męża nie powinna być furtką do skracania tego procesu.

Alinka

A jeśli decyzja naprawdę musi zapaść?

Borys

Wtedy biblijne rozumienie odpowiedzialności męża ma znaczenie, ale im poważniejsza decyzja, tym mniej rozsądne jest ignorowanie głosu żony. Jeśli mąż mówi „biorę odpowiedzialność”, musi też być gotów ponieść konsekwencje i uczciwie przyznać się do błędu. Nie może powiedzieć: „zdecydowałem sam, a teraz wszyscy poniesiemy skutki po równo”.

Sylwia

I żona nie jest sumieniem do wyłączenia. Jeśli decyzja wymaga od niej działania wbrew Bogu albo naraża ją na przemoc czy poważną krzywdę, hasło „poddanie” nie może być użyte jako knebel.

Leszek

To trzeba powiedzieć bardzo wyraźnie. Biblijny porządek nigdy nie daje prawa do przemocy, poniżania, przymusu moralnego czy izolowania współmałżonka.

Dzieci patrzą bardziej niż słuchają

Leszek

Jak nasz model ról wpływa na dzieci?

Basia

Dzieci uczą się małżeństwa, zanim poznają słowo „małżeństwo”. Patrzą, jak tata mówi do mamy, jak mama mówi o tacie, czy można przeprosić, kto podejmuje decyzje, jak rozwiązujemy konflikty.

Borys

I uczą się, co znaczy być mężczyzną i kobietą nie tylko z naszych deklaracji, ale z codzienności. Jeżeli syn widzi ojca odpowiedzialnego, łagodnego i obecnego, dostaje inny wzorzec niż wtedy, gdy widzi tylko władzę. Jeżeli córka widzi matkę mądrą, szanowaną i mającą realny głos, również dostaje ważny wzorzec.

Alinka

To chyba jeden z powodów, żeby nie prowadzić sporów o role wyłącznie na poziomie haseł. Pytanie brzmi: jaki owoc ten model wydaje w domu?

Tradycja, którą warto zachować

Leszek

Na koniec: czy jest coś z tradycyjnego podejścia do rodziny, czego szczególnie warto dziś bronić?

Sylwia

Trwałości zobowiązania. Współczesność bardzo mocno podkreśla indywidualne spełnienie. Rodzina potrzebuje także wierności wtedy, gdy życie nie jest wygodne.

Borys

Odpowiedzialności. Dorosłość oznacza, że moje decyzje nie dotyczą już wyłącznie mnie.

Basia

Szacunku dla macierzyństwa i ojcostwa jako realnej pracy, a nie przeszkody w „prawdziwym życiu”.

Alinka

I może jeszcze przekonania, że rodzina jest czymś więcej niż wspólnym mieszkaniem kilku osób. To środowisko, w którym uczymy się służyć, przebaczać, ponosić konsekwencje, troszczyć się o słabszych.

Leszek

A czego nie warto zachowywać?

Sylwia

Tego wszystkiego, co było tylko niesprawiedliwym zwyczajem, a zostało ochrzczone słowem „tradycja”.

Po rozmowie

Rozmowa o rolach rodzinnych szybko staje się ideologiczna, jeśli zaczynamy od haseł. Znacznie lepiej zacząć od odpowiedzialności, którą Biblia nakłada na małżonków i rodziców.

Biblijne różnice ról nie muszą oznaczać sztywnego katalogu czynności domowych ani rankingu wartości. Mąż i żona mają służyć dobru rodziny, korzystać z własnych darów i podejmować odpowiedzialność w duchu miłości, szacunku i prawdy.

Dobra tradycja pomaga rodzinie przekazać wierność i odpowiedzialność. Zła tradycja broni zwyczaju tylko dlatego, że jest stary. Warto umieć odróżnić jedno od drugiego.

Zostań z tym pytaniem

1. Które elementy mojego obrazu rodziny pochodzą z Biblii, a które głównie z domu rodzinnego lub kultury?

2. Czy w naszym domu odpowiedzialność jest dzielona świadomie, czy po prostu „jakoś się ułożyła”?

3. Czy różnice ról prowadzą u nas do służby i odpowiedzialności, czy do walki o władzę?

4. Jak wygląda obecność ojca i matki w życiu dzieci poza sprawami organizacyjnymi?

5. Czy potrafimy zmieniać podział obowiązków, gdy zmienia się sytuacja życiowa?

6. Jak rozwiązujemy sytuacje, w których naprawdę się nie zgadzamy?

7. Jakiego obrazu małżeństwa uczą się z naszego domu dzieci?

Teksty do dalszego przeczytania

1 Mojż. 2:18-24 • Efez. 5:21-33 • Kol. 3:18-21 • 1 Piotra 3:1-7 • Efez. 6:1-4

← Jak odsiać prawdę od fałszu?Trudne decyzje - jak wybierać, gdy żadna droga nie jest łatwa? →