Większość ważnych rzeczy robimy z innymi. W pracy, rodzinie, zborze, służbie czy przy zwykłym remoncie szybko wychodzi na jaw, że sam talent nie wystarcza. Potrzebne są komunikacja, zaufanie, odpowiedzialność i umiejętność znoszenia różnic.
Biblia pełna jest współpracowników: Mojżesz i Jozue, Paweł i Barnaba, Pryscylla i Akwila, Paweł i Sylas, całe grono osób wymienianych w listach apostolskich. Są tam także konflikty, rozczarowania i rozstania. To dobra wiadomość dla ludzi, którzy odkryli, że współpraca bywa trudniejsza niż samo zadanie.
Dlaczego współpraca jest taka trudna?
Na papierze wszystko wygląda prosto: ustalamy cel, dzielimy zadania i działamy. W praktyce pojawiają się różne tempo, charakter, standardy i oczekiwania.
I różne definicje słowa „zrobione”. Dla jednej osoby „zrobione” oznacza: jest gotowe i sprawdzone. Dla drugiej: zacząłem o tym myśleć.
Najwięcej konfliktów bierze się chyba z oczekiwań, których nigdy nie wypowiedzieliśmy. Ja zakładam, że ktoś wie, czego potrzebuję, a on zakłada coś zupełnie innego. Potem obaj jesteśmy rozczarowani.
Dlatego dojrzała współpraca wymaga mówienia rzeczy oczywistych. Kto za co odpowiada? Do kiedy? Co oznacza dobry wynik? Kiedy informujemy, że pojawił się problem? To brzmi biurokratycznie, ale oszczędza mnóstwo napięcia.
I jeszcze jedno: nie każdy konflikt oznacza złą wolę. Czasem dwie uczciwe osoby po prostu inaczej rozumieją zadanie.
Biblia bez idealizowania zespołów
Jak Biblia pokazuje współpracowników?
Bardzo realistycznie. Paweł i Barnaba mieli poważny spór o Marka. Tekst nie udaje, że skoro byli apostołami i misjonarzami, to wszystko zawsze ustalali bez napięcia.
To ważne, bo w zborze czasem mamy przekonanie, że konflikt sam w sobie świadczy o duchowej porażce. A konflikt może po prostu ujawniać realną różnicę oceny. Pytanie brzmi, jak go przeprowadzimy.
Co ciekawe, Marek później pojawia się u Pawła jako człowiek użyteczny do posługi. Czyli jedna trudna historia nie musi być ostatnim słowem o człowieku.
Mamy też przykład Mojżesza, który próbował wszystko robić sam, dopóki Jetro nie powiedział mu, że ten sposób go wyczerpie. To drugi problem współpracy: czasem nie umiemy delegować, bo uważamy, że sami zrobimy szybciej i lepiej.
Najczęściej to prawda. Tylko potem robimy szybciej i lepiej wszystkie piętnaście rzeczy naraz, aż przestajemy robić cokolwiek dobrze.
Zaufanie nie oznacza braku sprawdzania
Jak pogodzić zaufanie z kontrolą?
Zaufanie nie oznacza, że przestajemy ustalać zasady i sprawdzać rezultat. Jeśli odpowiadamy za pieniądze, bezpieczeństwo ludzi albo termin projektu, kontrola jest częścią odpowiedzialności. Problem zaczyna się wtedy, gdy kontrolujemy każdy ruch człowieka, bo nie potrafimy zaakceptować, że zrobi coś inaczej niż my.
Ważna jest też historia współpracy. Nowej osobie dajemy zwykle mniejszy zakres odpowiedzialności i obserwujemy. Zaufanie rośnie dzięki powtarzalnej rzetelności.
I maleje nie tylko przez wielkie zdrady. Czasem wystarcza regularne niedotrzymywanie drobnych ustaleń. Jeżeli ktoś pięć razy mówi „jutro” i pięć razy nie robi, problemem przestaje być pojedynczy termin. Problemem staje się wiarygodność.
Wtedy miłość braterska nie wymaga udawania, że wszystko jest w porządku. Można komuś życzliwie powiedzieć: „chcę z tobą współpracować, ale potrzebuję, żebyśmy zmienili sposób działania”.
Kiedy ktoś robi inaczej niż ja
To mój ulubiony problem: ktoś robi dobrze, tylko nie po mojemu.
I wtedy trzeba uczciwie odpowiedzieć sobie, czy naprawdę chodzi o jakość, czy o potrzebę kontroli.
W pracy technicznej czasem istnieje jedna poprawna procedura, bo chodzi o wymiar, bezpieczeństwo albo normę. W wielu innych sprawach są trzy rozsądne drogi do tego samego celu. Dojrzały lider powinien umieć rozróżnić standard od osobistego przyzwyczajenia.
To dotyczy zboru. Jeżeli każda nowa osoba musi prowadzić spotkanie, układać grafikę, gotować czy organizować wydarzenie dokładnie tak, jak robiono to od dwudziestu lat, nie przekazujemy odpowiedzialności. Przekazujemy instrukcję obsługi naszego gustu.
Ale druga strona też ma obowiązek szacunku dla doświadczenia. „Ja zrobię po swojemu” nie jest automatycznie oznaką świeżości. Czasem jest zwykłą niechęcią do uczenia się od tych, którzy popełnili już błędy, których my dopiero zamierzamy spróbować.
Jak korygować współpracownika?
Kiedy widzimy błąd, jak reagować?
Najpierw w cztery oczy, jeśli sprawa nie wymaga publicznej korekty. Opisać fakt, wpływ i oczekiwaną zmianę. Bez dorabiania diagnozy charakteru.
Czyli zamiast „jesteś nieodpowiedzialny” powiedzieć: „trzeci raz dostałam materiał po terminie, przez co nie mogłam wykonać swojej części. Potrzebuję, żebyś następnym razem dał znać wcześniej”.
I dać przestrzeń na odpowiedź. Czasem dowiemy się czegoś, czego nie wiedzieliśmy. Ktoś ma problem techniczny, rodzinny, nie zrozumiał ustalenia albo dostał sprzeczne polecenia.
Ale wysłuchanie wyjaśnienia nie oznacza, że znika odpowiedzialność. Można rozumieć przyczynę i nadal oczekiwać zmiany.
To jest chyba ważne: empatia i wymagania mogą istnieć razem.
Co robić z konfliktem?
A kiedy konflikt już jest?
Oddzielić problem od osoby. Jeżeli z góry zakładam, że drugi jest leniwy, arogancki albo złośliwy, rozmowa zaczyna się od wyroku.
Dobrze też ustalić, o co dokładnie się spieramy. Czasem jedna osoba mówi o terminie, druga o sposobie komunikacji, trzecia o dawnym zranieniu. Wtedy pozornie jest jeden konflikt, a naprawdę trzy.
Warto umieć powiedzieć: „w tej części miałeś rację”. To nie odbiera nam całej argumentacji. Przeciwnie, często otwiera rozmowę.
I przyjąć możliwość, że nie każdy zespół musi trwać wiecznie. Paweł i Barnaba w pewnym momencie poszli różnymi drogami. Rozstanie nie musi oznaczać wrogości. Czasem zmiana układu jest rozsądniejsza niż ciągłe tarcie.
Pod warunkiem, że nie używamy „różnicy charakterów” jako eleganckiej nazwy dla niechęci do przeproszenia.
Dobry współpracownik
Spróbujmy na koniec stworzyć krótką listę. Co sprawia, że ktoś jest dobrym współpracownikiem?
Można na nim polegać. Jeżeli mówi, że zrobi, to robi albo odpowiednio wcześnie informuje, że nie może.
Potrafi jasno komunikować problemy. Nie czeka do ostatniej chwili, aż pożar będzie widać z sąsiedniej gminy.
Nie przypisuje sobie całej zasługi, a odpowiedzialności za błędy nie rozdziela wyłącznie innym.
Potrafi się nauczyć czegoś od ludzi młodszych, starszych, bardziej doświadczonych i mniej doświadczonych. Nie musi być najważniejszą osobą w pokoju.
I chyba potrafi pracować dla wspólnego celu nawet wtedy, kiedy jego własny pomysł nie został wybrany.
Po rozmowie
Dobra współpraca rzadko powstaje wyłącznie z dobrej chemii między ludźmi. Potrzebuje jasnych ustaleń, wiarygodności, informacji zwrotnej, granic odpowiedzialności i pokory wobec własnych przyzwyczajeń.
Biblia nie ukrywa konfliktów między współpracownikami. Pokazuje natomiast, że spór nie musi kończyć służby, a wcześniejsze rozczarowanie nie musi na zawsze definiować człowieka. Dojrzałość zespołu poznaje się również po tym, jak radzi sobie z błędami i różnicami.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy ludzie, którzy ze mną współpracują, wiedzą dokładnie, czego od nich oczekuję?
2. Czy potrafię odróżnić rzeczywisty standard od własnego przyzwyczajenia?
3. Jak reaguję, gdy ktoś wykonuje zadanie dobrze, lecz inaczej niż ja?
4. Czy informuję odpowiednio wcześnie, kiedy nie jestem w stanie dotrzymać zobowiązania?
5. Czy umiem korygować człowieka bez atakowania jego charakteru?
6. Czy istnieje konflikt, w którym powinienem przyznać, że druga strona w części ma rację?
Teksty do dalszego przeczytania
2 Mojż. 18:13–24 • Dz. 15:36–40 • 2 Tym. 4:11 • Rzym. 16:1–16 • Filip. 2:3–4 • Przyp. 27:17
