Radość nie wymaga udawania, że wszystko jest łatwe. Wymaga zauważania dobra, które naprawdę istnieje.
Hasło „Życie jest czadowe” brzmi trochę prowokacyjnie. Zwłaszcza w czasach, gdy wystarczy kilka minut wiadomości, żeby przypomnieć sobie o wojnach, chorobach, kryzysach, samotności i zwyczajnym ludzkim bólu. Czy można więc mówić o życiu z zachwytem, nie wpadając w naiwność?
Może problem nie polega na tym, że chrześcijanie za mało mówią o trudnościach. Być może czasem za mało potrafimy mówić o dobru bez poczucia, że duchowa powaga wymaga stale pochmurnej twarzy.
Czy życie naprawdę jest dobre?
Kiedy zaproponowałam ten temat, nie chodziło mi o slogan: „wszystko jest super”. Chodziło raczej o pytanie, czy umiemy zobaczyć, że samo życie ma ogromną wartość, nawet jeśli jest trudne.
To ważne rozróżnienie, bo przymus pozytywnego myślenia może być równie męczący jak ciągłe narzekanie. Człowiek cierpi, a ktoś mu mówi: „uśmiechnij się, przecież życie jest piękne”. To może boleć.
A z drugiej strony znamy ludzi, którym obiektywnie dzieje się sporo dobrego, ale ich uwaga zatrzymuje się prawie wyłącznie na tym, czego brakuje.
Właśnie. Nie chcę zaprzeczać złu. Chcę odzyskać proporcje.
Biblia nie boi się zwyczajnej radości
Czasem mamy bardzo „kościelny” obraz duchowości: modlitwa, cierpienie, wyrzeczenie, obowiązek. A przecież Biblia mówi też o jedzeniu, odpoczynku, pracy, przyjaźni, małżeństwie, śmiechu, świętowaniu i wdzięczności.
Kohelet potrafi powiedzieć wprost, że człowiek powinien cieszyć się owocem swojej pracy. To nie brzmi jak duchowość polegająca na podejrzliwości wobec każdej przyjemności.
Jezus również uczestniczył w ucztach i weselu. Nie był ascetą uciekającym od ludzi.
Może więc wdzięczność za zwyczajne rzeczy jest częścią wiary, a nie dodatkiem dla ludzi o pogodnym charakterze.
Czy radość musi mieć powód?
Myślę, że często czekamy na duży powód: wakacje, awans, zdrowie, rozwiązanie problemu. Tymczasem większość życia składa się z rzeczy małych. Jeśli nie umiemy się nimi cieszyć, to czekamy na życie, które przez większość czasu właśnie trwa obok nas.
Czyli dobra kawa, rozmowa, spacer, wykonana praca, sobotni spokój, wnuki, ogród – to nie są rzeczy zbyt małe, żeby widzieć w nich dobro.
Dokładnie. Człowiek może przegapić całe lata, bo stale czekał na coś „naprawdę ważnego”.
A wdzięczność jest trochę ćwiczeniem uwagi. Uczę się zauważać to, co już otrzymałam, zanim zacznę liczyć braki.
Ale co z cierpieniem?
Najtrudniejsze pytanie brzmi: czy takie podejście wytrzymuje spotkanie z naprawdę ciężkim doświadczeniem?
Nie zawsze człowiek ma siłę powiedzieć, że życie jest piękne. Biblia zostawia miejsce na lament. Hiob nie udaje zachwytu. Psalmy czasem zaczynają się od skargi i kończą bez pełnej odpowiedzi.
I właśnie dlatego nie chodzi mi o hasło narzucone każdemu. Radość chrześcijańska nie polega na zaprzeczaniu bólowi. Może raczej na tym, że ból nie dostaje prawa do zdefiniowania całej rzeczywistości.
Czyli można płakać i jednocześnie wiedzieć, że życie nie składa się wyłącznie z tego, co dziś boli.
Poważny chrześcijanin nie musi być ponury
Mam czasem wrażenie, że w niektórych środowiskach człowiek pogodny wydaje się mniej duchowy niż człowiek stale zatroskany.
Bo troska wygląda poważnie.
A humor podejrzanie.
Tymczasem dojrzałość nie polega na mnożeniu ciężaru. Są rzeczy, które trzeba potraktować poważnie, ale nie oznacza to, że mamy przez całe życie nosić minę komisji egzaminacyjnej.
Radość bywa nawet formą odporności. Człowiek mówi: „tak, widzę trudności, ale nie oddam im wszystkiego”.
Porównywanie kradnie radość
Dzisiaj dochodzi jeszcze porównywanie. Widzimy cudze wakacje, dom, sylwetkę, sukcesy, rodzinę. I nagle własne życie wydaje się przeciętne.
Bo porównujemy własną codzienność z cudzym wyborem najlepszych momentów.
A przecież przeciętność nie jest przekleństwem. Zwyczajne życie może być dobre. Nie każdy dzień musi być przełomem, nie każda praca powołaniem życia i nie każdy weekend przygodą.
To brzmi wręcz wyzwalająco: nie muszę mieć niezwykłego życia, żeby mieć życie wartościowe.
Wdzięczność bez naiwności
Wdzięczność jest czasem źle rozumiana jako obowiązek znalezienia czegoś pozytywnego w każdej tragedii.
A przecież nie muszę dziękować za zło, żeby dziękować Bogu w trudnym czasie. Mogę powiedzieć: „to, co się stało, jest straszne, a jednocześnie jestem wdzięczna za człowieka, który jest obok”.
Czyli wdzięczność nie zmienia nazwy zła. Poszerza obraz.
I może właśnie dlatego Paweł potrafi mówić o radości również w trudnych warunkach. Nie dlatego, że trudność stała się dobra, tylko dlatego, że nie była całą prawdą o jego życiu.
Mała praktyka
Gdybym miała zostawić jedną rzecz praktyczną, byłaby bardzo prosta: codziennie nazwij trzy konkretne rzeczy, które były dobre. Nie „mam za co dziękować”, tylko konkretnie: rozmowa, zdrowie, obiad, wykonana praca, chwila ciszy.
I bez obowiązku robienia z tego wielkiego rytuału.
Tak. Chodzi o uczenie wzroku. Bo człowiek widzi coraz więcej tego, czego nauczył się szukać.
Po rozmowie
Chrześcijańska radość nie jest obowiązkiem udawania dobrego nastroju. Jest zdolnością widzenia dobra bez zaprzeczania złu. Biblia daje miejsce zarówno lamentowi, jak i wdzięczności, zarówno łzom, jak i uczcie.
Życie nie musi być niezwykłe, żeby było cenne. Wiele z tego, co najważniejsze, przychodzi w zwyczajnej postaci: ludzie, którym możemy ufać, praca, którą można wykonać uczciwie, odpoczynek, wspólny stół, zdrowie na dziś, możliwość nauczenia się czegoś i kolejny dzień, którego jeszcze nie przeżyliśmy.
Zostań z tym pytaniem
1. Czy częściej zauważam w swoim życiu dobro, czy braki?
2. Czy potrafię przeżywać radość bez poczucia, że jest zbyt „mało duchowa”?
3. Czy moje podejście do wdzięczności zostawia miejsce na ból i lament?
4. Jakie trzy zwyczajne rzeczy z ostatniego tygodnia były naprawdę dobre?
5. Czy porównywanie się z innymi odbiera mi radość z własnego życia?
Teksty do dalszego przeczytania
Kazn. 3:12–13 • Kazn. 5:17–19 • Ps. 104 • Łuk. 15:22–24 • Filip. 4:4–8 • 1 Tes. 5:16–18
