Rozmowa jest literackim opracowaniem inspirowanym tematami rzeczywistych wtorkowych spotkań. Nie jest stenogramem wypowiedzi uczestników.

Pierwsze doświadczenia z autorytetem, bezpieczeństwem, karą, bliskością i zaufaniem zdobywamy długo przed tym, zanim zaczniemy świadomie myśleć o Bogu. Nic dziwnego, że historia domu rodzinnego może później wpływać na sposób, w jaki słyszymy słowa „Ojciec”, „posłuszeństwo”, „łaska” czy „kara”.

Nie oznacza to, że dzieciństwo determinuje naszą wiarę. Może jednak zostawić schematy, których nie zauważamy. Warto je rozpoznać, zwłaszcza gdy własne doświadczenia zaczynają przesłaniać to, co Biblia rzeczywiście mówi o Bogu.

Czy obraz ojca wpływa na obraz Boga?

Alinka

To pytanie może brzmieć psychologicznie, ale jest bardzo praktyczne. Jeśli ktoś dorastał z ojcem chłodnym albo nieprzewidywalnym, słowo „Ojciec” nie musi automatycznie kojarzyć mu się z bezpieczeństwem.

Basia

I odwrotnie. Ktoś wychowany w ciepłym domu może łatwiej przyjąć obraz troskliwego Boga, choć oczywiście również może mieć inne problemy.

Robert

Trzeba jednak uważać, żeby nie odwrócić kierunku. To Bóg nie jest kopią naszego ojca. Raczej nasze doświadczenia mogą zniekształcać sposób, w jaki rozumiemy biblijny obraz Boga. Dlatego kryterium musi pozostać Pismo.

Sylwia

Czyli jeśli słowo „ojciec” uruchamia we mnie lęk, nie powinienem udawać, że tego nie ma, ale też nie mogę przenosić cech ziemskiego ojca na Boga.

Dom, w którym trzeba było zasłużyć na miłość

Maciek

Co z osobą, która całe dzieciństwo słyszała: jesteś dobry, kiedy masz wyniki? Taki człowiek może później podobnie traktować Boga: jestem akceptowany, jeśli wszystko robię dobrze.

Alinka

I wtedy łaska pozostaje teorią. Człowiek mówi, że wierzy w przebaczenie, ale po każdym błędzie zachowuje się tak, jakby musiał przez tydzień odpracować swoją winę.

Robert

To pokazuje, dlaczego teologia i doświadczenie muszą się spotkać. Można poprawnie zdefiniować usprawiedliwienie z wiary, a nadal emocjonalnie żyć w systemie zasługiwania.

Basia

A czasem potrzeba wielu powrotów do tych samych tekstów, zanim prawda stanie się czymś więcej niż zdaniem, które potrafimy powtórzyć.

Surowość, chaos i kontrola

Sylwia

Dzieciństwo może też wpływać na stosunek do autorytetu. Ktoś wychowany pod silną kontrolą może albo panicznie bać się sprzeciwu, albo przeciwnie: reagować buntem na każde wymaganie.

Maciek

I potem nawet rozsądna zasada w zborze może zostać odebrana jak próba podporządkowania.

Robert

Dlatego warto rozróżniać: co wynika z tekstu biblijnego, co z zasad wspólnego funkcjonowania, a co tylko uruchamia moje wcześniejsze doświadczenie. Sama intensywność reakcji nie dowodzi jeszcze, że obecna sytuacja jest taka sama jak dawna.

Alinka

To wymaga sporo samoświadomości. Pytanie „co teraz naprawdę się dzieje?” bywa bardzo pomocne.

Czy wszystko da się wyjaśnić dzieciństwem?

Basia

Tu widzę drugą skrajność. Dzisiaj łatwo wyjaśnić niemal każde zachowanie dzieciństwem.

Robert

I to też byłoby błędem. Historia pomaga rozumieć, ale nie usuwa odpowiedzialności. Dorosły człowiek może mieć trudniej w pewnych obszarach, a nadal odpowiada za swoje decyzje.

Maciek

Czyli „wiem, skąd to mam” nie może znaczyć „nic nie muszę z tym robić”.

Sylwia

Raczej odwrotnie. Jeśli rozumiem źródło schematu, zyskuję większą szansę, żeby go świadomie zmieniać.

Wspólnota może pomagać albo pogłębiać rany

Alinka

Kościół też staje się środowiskiem autorytetu. Co się dzieje, jeśli liderzy są kontrolujący, zawstydzają ludzi albo wymagają bezkrytycznego posłuszeństwa?

Robert

Wtedy mogą wzmacniać stare mechanizmy. Dlatego biblijne przywództwo ma charakter służby, odpowiedzialności i jawności. Autorytet w zborze nie daje prawa do wejścia w cudze sumienie.

Basia

A dobra wspólnota może zrobić coś przeciwnego: pokazać relacje, w których korekta nie oznacza odrzucenia, a różnica zdań nie kończy więzi.

Sylwia

To może być dla człowieka bardzo uzdrawiające doświadczenie społeczne, choć nie powinniśmy używać wielkich słów na każdą trudność.

Jak budować obraz Boga na nowo?

Maciek

Jeśli odkryję, że mój obraz Boga jest mocno zniekształcony, od czego zacząć?

Robert

Od tekstu. Patrzeć na to, jak Biblia opisuje Boży charakter, jak działał Jezus, jak wygląda sprawiedliwość, miłosierdzie, wymaganie i przebaczenie. Nie budować Boga na podstawie własnego nastroju.

Alinka

A równocześnie uczciwie zauważać, kiedy dawne doświadczenie wchodzi do obecnej relacji. Czasem pomocna jest rozmowa z dojrzałą osobą, a jeśli przeszłość pozostawiła głębokie skutki, także profesjonalna pomoc.

Basia

Najważniejsze chyba, żeby nie traktować swojej historii ani jak wyroku, ani jak czegoś nieistotnego. Ona ma wpływ, ale nie musi mieć ostatniego słowa.

Po rozmowie

Dom rodzinny może silnie wpływać na sposób przeżywania wiary: na stosunek do autorytetu, zaufania, kary, łaski i bliskości. Ten wpływ warto rozpoznawać, ponieważ człowiek łatwo przypisuje Bogu cechy ludzi, którzy jako pierwsi mieli nad nim władzę.

Jednocześnie dzieciństwo nie jest wyrokiem. Chrześcijańska przemiana obejmuje również uczenie się nowego sposobu myślenia i relacji. Pismo pozostaje kryterium obrazu Boga, a poznanie własnej historii może pomóc zauważyć miejsca, w których czytamy je przez filtr dawnych doświadczeń.

Zostań z tym pytaniem

1. Jakie pierwsze skojarzenie wywołuje we mnie słowo „autorytet”?

2. Czy łatwiej wyobrażam sobie Boga surowego, obojętnego czy łaskawego – i skąd może brać się ten obraz?

3. Czy po błędzie potrafię przyjąć przebaczenie, czy próbuję zasłużyć na ponowną akceptację?

4. Czy używam dzieciństwa do lepszego zrozumienia siebie, czy czasem do unikania odpowiedzialności?

5. Jak wspólnota może tworzyć relacje, w których prawda, granice i bezpieczeństwo występują razem?

Teksty do dalszego przeczytania

Ps. 27:10; Ps. 103:13–14; Izaj. 49:15; Mat. 7:9–11; Łuk. 15:11–32; Rzym. 8:14–17; Efez. 4:22–24; Hebr. 12:5–11.

← Duchowy wzrost a stagnacja – jak rozpoznać, że stoimy w miejscu?Chrześcijanin w konflikcie – uciekać, walczyć czy rozmawiać? →